Karstik araziler, kireçtaşı, jips gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu bölgelerde, suyun kimyasal aşındırması (çözünme) sonucunda oluşan özel yer şekillerine sahip coğrafyalardır. Bu süreçte yüzey sularının yer altına sızması, karstik şekillerin oluşumu ve gelişiminde merkezi bir rol oynar. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Lapya: Karstik arazilerde görülen en küçük yer şekilleridir. Kireçtaşı yüzeylerinde, yağmur sularının ve eriyen kar sularının kayaçları çözmesiyle oluşan oluklar, yarıklar ve çukurlardır. Suyun kayaç içine sızması ve çözünme reaksiyonlarını başlatması, lapyaların oluşumunun temelidir. Yani, yüzeydeki suyun kayaç içine nüfuz etmesiyle belirginleşirler.
- Dolin (Obruk): Genellikle huni veya çanak şeklinde olan, birkaç metreden yüzlerce metreye kadar değişebilen büyüklükteki çukurluklardır. Yüzey sularının belirli noktalarda yoğunlaşarak yer altına sızması ve kayaçları çözmesiyle (çözünme dolini) veya yer altındaki mağaraların tavanlarının çökmesiyle (çökme dolini) oluşurlar. Her iki durumda da suyun yer altına sızması ve yer altı boşluklarını oluşturması veya zayıflatması esastır.
- Uvala: Birden fazla dolinin birleşmesiyle oluşan, dolinlerden daha büyük ve genellikle elips veya düzensiz şekilli çukurluklardır. Dolinlerin oluşumunda etkili olan yüzey sularının yer altına sızma süreci, uvalaların oluşumunda da devam eder ve bu büyük çukurlukların belirginleşmesini sağlar.
- Polye: Karstik arazilerdeki en büyük kapalı havzalardır. Geniş, düz tabanlı ve etrafı dik yamaçlarla çevrili çukurluklardır. Polyelerin tabanında genellikle akarsular bulunur ve bu akarsular, "ponor" adı verilen düdenlerden yer altına sızarak kaybolur. Bu durum, yüzey sularının yer altına sızmasının polye oluşumu ve drenajı üzerindeki en belirgin etkilerinden biridir.
Görüldüğü gibi, lapya, dolin, uvala ve polye gibi tüm karstik yer şekillerinin oluşumu ve zamanla daha da belirginleşmesi, yüzey sularının kireçtaşı gibi çözünebilir kayaçlarla etkileşime girerek yer altına sızması ve çözünme süreçlerini tetiklemesiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle, soruda bahsedilen tüm yer şekilleri, yüzey sularının yer altına sızmasıyla daha da belirginleşir.
Cevap E seçeneğidir.
