🎓 gelir uzman yardımcılığı (guy) çıkmış sorular Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "gelir uzman yardımcılığı (guy) çıkmış sorular Test 1" testinde karşılaşabileceğin Türkçe, Matematik, Vatandaşlık ve Tarih gibi temel akademik konuları sade bir dille özetler. Sınava hazırlanırken bu konulara dikkat etmen, başarı şansını artıracaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Fiil özelliğini tamamen kaybetmezler ama artık çekimli bir fiil değildirler.
- İsim-Fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Örnek: "Okumak güzeldir."
- Sıfat-Fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Örnek: "Gelecek günler güzel olacak."
- Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -a...a, -casına, -maksızın, -dığında" gibi ekler gelerek oluşur. Örnek: "Gülerek yanıma geldi."
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelebilir (Örnek: dondurma, çakmak, ekmek). Bunlar fiilimsi sayılmaz, çünkü fiil anlamını tamamen yitirmişlerdir.
📝 Oran ve Orantı
Oran, iki çokluğun birbirine bölünerek karşılaştırılmasıdır. Orantı ise iki veya daha fazla oranın eşitliğidir. Bu konular, problem çözmede temel bir yere sahiptir.
- Oran: $a$ ve $b$ gibi iki sayının oranı $ rac{a}{b}$ şeklinde gösterilir. Burada $b eq 0$ olmalıdır.
- Orantı: İki oranın eşitliği, örneğin $ rac{a}{b} = rac{c}{d}$ şeklinde ifade edilir. Bu eşitliğe "orantı" denir.
- Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyor veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa doğru orantılıdırlar. Matematiksel olarak $y = kx$ (k: orantı sabiti) şeklinde gösterilir.
- Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa veya biri azalırken diğeri aynı oranda artıyorsa ters orantılıdırlar. Matematiksel olarak $y = rac{k}{x}$ veya $xy = k$ şeklinde gösterilir.
💡 İpucu: Orantı problemlerinde içler-dışlar çarpımı kuralını ($ad=bc$) unutma! Günlük hayatta tariflerdeki malzeme oranları veya yakıt tüketimi gibi birçok alanda oran ve orantı kullanılır.
⚖️ Temel Hak ve Hürriyetler
Anayasamızda güvence altına alınan, bireylerin doğuştan sahip olduğu ve devletin korumakla yükümlü olduğu hak ve özgürlüklerdir. Bu haklar genellikle üç ana grupta incelenir.
- Kişisel Haklar ve Ödevler (Koruyucu Haklar): Bireyin devlete karşı korunmasını sağlar. Yaşama hakkı, kişi dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı, din ve vicdan özgürlüğü gibi haklardır.
- Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler (İsteyici Haklar): Devletten bir talepte bulunmayı, devletin sosyal ve ekonomik alanda aktif rol almasını gerektirir. Eğitim hakkı, sağlık hakkı, çalışma hakkı, sendika kurma hakkı, konut hakkı gibi haklardır.
- Siyasi Haklar ve Ödevler (Katılımcı Haklar): Bireyin devlet yönetimine katılmasını sağlar. Seçme ve seçilme hakkı, siyasi parti kurma ve üye olma hakkı, kamu hizmetine girme hakkı, dilekçe hakkı gibi haklardır.
⚠️ Dikkat: Temel hak ve hürriyetler, Anayasa'nın 13. maddesine göre ancak kanunla, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen özel sebeplerle ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olarak sınırlanabilir. Özlerine dokunulamaz.
🇹🇷 Kurtuluş Savaşı Dönemi Önemli Gelişmeler
Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgaller ve Osmanlı Devleti'nin teslimiyetçi politikalarına karşı Türk milletinin bağımsızlık mücadelesidir. Bu dönemde birçok önemli kongre, cephe ve antlaşma yaşanmıştır.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren, ağır şartlar içeren antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeleri işgallerin yasal zeminini oluşturmuştur.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ilkesiyle Milli Mücadele'nin amacını, gerekçesini ve yöntemini belirlemiştir.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" kararı alındı. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Erzurum Kongresi kararları genişletilerek tüm yurdu kapsayacak şekilde kabul edildi. Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
- TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920): Milli egemenliğe dayalı yeni Türk Devleti'nin temelleri atıldı.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): Mustafa Kemal'in "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır..." emriyle kazanılan, Türk ordusunun son savunma savaşıdır.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 9 Eylül 1922): Milli Mücadele'nin askeri safhasının kesin zaferle sonuçlandığı saldırıdır.
💡 İpucu: Bu dönemdeki kongrelerin toplanış amaçlarını ve alınan kararların önemini iyi kavramak, her bir gelişmenin Milli Mücadele'ye katkısını anlamak sınavda başarı için kritik öneme sahiptir.
