🎓 12. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 2. Yazılı 5. Senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf biyoloji dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavının 5. senaryo testinde yer alan temel konuları kapsar. Özellikle DNA'nın yapısı, replikasyonu, genetik şifre, protein sentezi ve RNA çeşitleri üzerinde durulacaktır.
📌 DNA'nın Yapısı ve Replikasyonu
DNA, çift sarmallı bir yapıya sahip olup genetik bilgiyi taşır. Replikasyon, DNA'nın kendini eşlemesi işlemidir ve hücre bölünmesi için gereklidir.
- DNA'nın yapısı: Nükleotitlerden oluşur (şeker, fosfat, azotlu baz).
- Azotlu bazlar: Adenin (A), Timin (T), Guanin (G), Sitozin (C). A her zaman T ile, G her zaman C ile eşleşir.
- Replikasyon: DNA polimeraz enzimi görev alır. Yarı korunumlu bir süreçtir (yeni DNA'nın bir ipliği eski, diğeri yenidir).
⚠️ Dikkat: Replikasyon sırasında DNA polimeraz sadece 5' -> 3' yönünde çalışabilir.
📌 Genetik Şifre ve Protein Sentezi
Genetik şifre, DNA'daki baz dizisinin proteinlerdeki amino asit dizisine dönüştürülmesidir. Protein sentezi, transkripsiyon ve translasyon olmak üzere iki aşamada gerçekleşir.
- Genetik şifre: Üçlü baz dizileri (kodonlar) amino asitleri kodlar.
- Transkripsiyon: DNA'daki genetik bilgi mRNA'ya aktarılır (RNA polimeraz enzimi).
- Translasyon: mRNA'daki bilgi ribozomlarda proteinlere dönüştürülür (tRNA yardımıyla).
- Başlangıç kodonu: AUG (metiyonin amino asidini kodlar).
- Durdurma kodonları: UAA, UAG, UGA (herhangi bir amino asidi kodlamaz).
💡 İpucu: Her kodon bir amino asidi belirtir, ancak bazı amino asitler birden fazla kodon tarafından belirtilebilir.
📌 RNA Çeşitleri
RNA, tek zincirli bir nükleik asittir ve protein sentezinde önemli roller oynar. Üç ana RNA çeşidi mRNA, tRNA ve rRNA'dır.
- mRNA (mesajcı RNA): Genetik bilgiyi DNA'dan ribozomlara taşır.
- tRNA (taşıyıcı RNA): Amino asitleri ribozomlara taşır ve mRNA'daki kodonlara uygun antikodonları taşır.
- rRNA (ribozomal RNA): Ribozomların yapısında bulunur ve protein sentezinde katalitik rol oynar.
📝 Not: RNA'da Timin (T) yerine Urasil (U) bulunur.
📌 Santral Dogma
Santral dogma, genetik bilginin akış yönünü açıklar: DNA -> RNA -> Protein.
- Replikasyon: DNA'dan DNA oluşumu.
- Transkripsiyon: DNA'dan RNA oluşumu.
- Translasyon: RNA'dan protein oluşumu.
⚠️ Dikkat: Bazı virüslerde (retrovirüsler) RNA'dan DNA oluşumu (ters transkripsiyon) görülebilir.
