Aşağıdakilerden hangisi geçerli bir argümandır?
A) Bazı kuşlar uçar. Serçe bir kuştur. O halde serçe uçar.
B) Bütün kediler miyavlar. Köpekler miyavlamaz. O halde köpekler kedi değildir.
C) Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates ölümlüdür. O halde Sokrates bir insandır.
D) Hiçbir balık uçamaz. Penguen bir kuştur. O halde penguen uçamaz.
Bir argümanın geçerli olması demek, öncüllerin (verilen bilgilerin) doğru kabul edilmesi durumunda, sonucun da zorunlu olarak doğru olması demektir. Yani, argümanın yapısı, öncüller doğruysa sonucun yanlış olmasının imkansızlığını garanti etmelidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
-
A) Bazı kuşlar uçar. Serçe bir kuştur. O halde serçe uçar.
Bu argüman geçerli değildir.
- İlk öncül ("Bazı kuşlar uçar") bize kuşların sadece bir kısmının uçtuğunu söyler. Tüm kuşların uçtuğunu garanti etmez.
- İkinci öncül ("Serçe bir kuştur") serçenin kuşlar sınıfına ait olduğunu belirtir.
- Ancak, "bazı kuşlar uçar" bilgisiyle, serçenin de uçtuğu sonucuna kesin olarak varamayız. Uçmayan kuşlar da vardır (örneğin penguenler, deve kuşları). Serçe gerçekte uçsa bile, bu sonuç argümanın yapısından değil, serçenin gerçek hayattaki özelliğinden kaynaklanır. Argümanın yapısı, sonucun zorunlu olarak çıkmasını sağlamaz.
-
B) Bütün kediler miyavlar. Köpekler miyavlamaz. O halde köpekler kedi değildir.
Bu argüman geçerlidir.
- İlk öncül ("Bütün kediler miyavlar") bize kedilerin miyavlama özelliğine sahip olduğunu söyler. Yani, miyavlayanlar kümesinin içinde kediler vardır.
- İkinci öncül ("Köpekler miyavlamaz") ise köpeklerin miyavlama özelliğine sahip olmadığını belirtir. Yani, köpekler miyavlayanlar kümesinin dışındadır.
- Eğer bir şey (köpekler) miyavlamıyorsa ve miyavlayan her şey kedi ise, o zaman o şey (köpekler) kesinlikle kedi olamaz. Sonuç, öncüllerden mantıksal olarak zorunlu bir şekilde çıkar. Bu, "modus tollens" olarak bilinen geçerli bir argüman yapısına benzer.
-
C) Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates ölümlüdür. O halde Sokrates bir insandır.
Bu argüman geçerli değildir.
- İlk öncül ("Bütün insanlar ölümlüdür") doğru bir ifadedir.
- İkinci öncül ("Sokrates ölümlüdür") de doğrudur.
- Ancak, sadece bu iki öncülden yola çıkarak Sokrates'in bir insan olduğu sonucuna kesin olarak varamayız. Çünkü insanlar dışında ölümlü olan başka varlıklar da vardır (örneğin, hayvanlar, bitkiler). Sokrates ölümlü olduğu için insan olmak zorunda değildir.
- Bu, "sonucu onaylama safsatası" olarak bilinen bir mantık hatasıdır.
-
D) Hiçbir balık uçamaz. Penguen bir kuştur. O halde penguen uçamaz.
Bu argüman geçerli değildir.
- İlk öncül ("Hiçbir balık uçamaz") balıkların uçma yeteneği olmadığını belirtir.
- İkinci öncül ("Penguen bir kuştur") penguenin kuşlar sınıfına ait olduğunu söyler.
- Sonuç ("O halde penguen uçamaz") gerçekte doğru olsa bile, bu sonuç verilen öncüllerden mantıksal olarak zorunlu bir şekilde çıkmaz.
- İlk öncül balıklarla ilgiliyken, ikinci öncül kuşlarla ilgilidir. Balıkların uçamaması bilgisi, bir kuş olan penguenin uçup uçamayacağı hakkında bize doğrudan bir bilgi vermez. Argüman, öncüller arasında sağlam bir mantıksal bağlantı kuramaz.
Yukarıdaki analizlere göre, öncüllerin doğru kabul edilmesi durumunda sonucun zorunlu olarak çıktığı tek seçenek B'dir.
Cevap B seçeneğidir.
