5. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı 6. senaryo Test 1

Bir ışık kaynağı, opak bir cisim ve bir ekran kullanılarak tam gölge deneyi yapılmaktadır. Aşağıdaki durumlardan hangisi oluşan tam gölgenin boyutunu arttırır?

A) Işık kaynağını cisme yaklaştırmak.

B) Opak cismi ekrandan uzaklaştırmak.

C) Işık kaynağını cisimden uzaklaştırmak.

D) Opak cismi ışık kaynağından uzaklaştırmak.

Gölge oluşumu, ışığın doğrusal yolla yayılması prensibine dayanır. Bir ışık kaynağı, opak bir cisim ve bir ekran kullanıldığında, ışık cismin arkasına geçemediği için ekranda cismin şekline benzer bir karanlık alan oluşur. Bu karanlık alana tam gölge denir.

Tam gölgenin boyutunu belirleyen temel faktörler, ışık kaynağından çıkan ışınların cismin kenarlarından geçtikten sonra ne kadar yayıldığına (ıraksadığına) ve cismin ekrana olan uzaklığına bağlıdır. Gölgenin boyutu, ışık kaynağından çıkan ışınların cismin kenarlarından geçtikten sonra ne kadar yayıldığına (ıraksadığına) bağlıdır.

• A) Işık kaynağını cisme yaklaştırmak:

  Işık kaynağını opak cisme yaklaştırdığımızda, ışık kaynağından çıkan ve cismin kenarlarından teğet geçen ışınlar daha geniş bir açıyla yayılır (ıraksar). Bu artan yayılma açısı, ışınların ekrana ulaştığında daha geniş bir alanı kaplamasına neden olur. Sonuç olarak, oluşan tam gölgenin boyutu artar. Bu durumu, bir el fenerini elinize yaklaştırdığınızda duvardaki el gölgesinin büyümesiyle gözlemleyebilirsiniz.

• B) Opak cismi ekrandan uzaklaştırmak:

  Opak cismi ekrandan uzaklaştırdığımızda, cismin kenarlarından geçen ışınların ekrana ulaşmak için daha uzun bir yol kat etmesi gerekir. Bu ışınlar doğrusal olarak yayılmaya devam ettiği için, daha uzun mesafede daha fazla yayılarak ekranda daha büyük bir gölge oluştururlar. Bu durum da gölge boyutunu artırır.

• C) Işık kaynağını cisimden uzaklaştırmak:

  Işık kaynağını opak cisimden uzaklaştırdığımızda, ışık kaynağından çıkan ışınlar cisme ulaştığında daha az yayılmış (daha paralel) olur. Bu durum, cismin arkasında oluşan gölgenin boyutunun küçülmesine neden olur.

• D) Opak cismi ışık kaynağından uzaklaştırmak:

  Bu durum, C seçeneği ile aynı etkiye sahiptir. Opak cismi ışık kaynağından uzaklaştırmak, ışık kaynağının cisme olan uzaklığını artırmak demektir. Işık kaynağı cisimden uzaklaştıkça, cismin arkasında oluşan gölgenin boyutu küçülür.

Seçenekleri değerlendirdiğimizde, tam gölgenin boyutunu arttıran durumlar A ve B seçenekleridir. Ancak soruda tek bir doğru cevap beklendiği ve genellikle ışık kaynağının cisme olan uzaklığının gölge boyutunu doğrudan etkileyen temel faktörlerden biri olduğu göz önüne alındığında, en belirgin etkiyi yaratan seçeneklerden biri A'dır.

Cevap A seçeneğidir.