🎓 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı 3. Senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları özetlemektedir. Özellikle "Kuvvet ve Enerji" ile "Saf Madde ve Karışımlar" ünitelerine odaklanılmıştır.
📌 İş, Enerji ve Güç
Fen bilimlerinde "iş" kavramı günlük hayattaki anlamından biraz farklıdır. Enerji ve güç ise iş yapabilme kapasitemizle doğrudan ilişkilidir.
- İş (W): Bir cisme kuvvet uygulandığında ve cisim kuvvet doğrultusunda yer değiştirdiğinde iş yapılmış olur. İşin birimi Joule (J)'dür.
- Matematiksel olarak: İş = Kuvvet $\times$ Yol ($W = F \times x$)
- Enerji (E): İş yapabilme yeteneğidir. Enerjinin birimi de Joule (J)'dür.
- Kinetik Enerji: Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjidir. Hız ve kütle arttıkça kinetik enerji artar.
- Potansiyel Enerji: Cismin konumu veya durumu nedeniyle depoladığı enerjidir. Yer çekimi potansiyel enerjisi (yükseklik) ve Esneklik potansiyel enerjisi (yay sıkışması/gerilmesi) gibi türleri vardır.
- Enerji Dönüşümleri ve Korunumu: Enerji bir türden başka bir türe dönüşebilir (örn: potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür). Enerji vardan yok, yoktan var edilemez, sadece dönüşür. Bu duruma Enerjinin Korunumu Yasası denir.
- Güç (P): Birim zamanda yapılan iş miktarıdır. Gücün birimi Watt (W)'tır.
- Matematiksel olarak: Güç = İş / Zaman ($P = W / t$)
💡 İpucu: Bir cismi ittiğinizde hareket etmiyorsa, fen bilimleri anlamında "iş" yapılmamış demektir. Kuvvet ve hareket aynı doğrultuda olmalı!
📌 Kütle ve Ağırlık
Günlük hayatta sıklıkla karıştırılan bu iki kavram, fen bilimlerinde farklı anlamlara sahiptir.
- Kütle (m): Bir maddedeki madde miktarıdır. Evrenin her yerinde sabittir, değişmez. Birimi kilogram (kg) veya gram (g)'dır. Eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Ağırlık (G): Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir. Yer çekimi kuvveti farklı gezegenlerde veya aynı gezegenin farklı yerlerinde (örn: dağ tepesi ve deniz seviyesi) değişebileceği için ağırlık da değişir. Birimi Newton (N)'dur. Dinamometre ile ölçülür.
- Matematiksel olarak: Ağırlık = Kütle $\times$ Yer Çekimi İvmesi ($G = m \times g$)
⚠️ Dikkat: Ay'daki kütleniz Dünya'daki kütlenizle aynıdır, ancak Ay'daki yer çekimi daha az olduğu için ağırlığınız daha azdır!
📌 Atom, Element ve Bileşik
Maddenin yapı taşlarını anlamak, kimyanın temelini oluşturur.
- Atom: Maddenin en küçük yapı taşıdır. Çekirdek (proton ve nötron) ve elektronlardan oluşur. Atomlar çok küçüktür ve gözle görülemezler.
- Molekül: İki veya daha fazla atomun birleşmesiyle oluşan yapılardır. Aynı tür atomlar birleşirse element molekülü (örn: $O_2$), farklı tür atomlar birleşirse bileşik molekülü (örn: $H_2O$) oluşur.
- Element: Aynı tür atomlardan oluşan saf maddelerdir. Kimyasal yöntemlerle daha basit maddelere ayrılamazlar. Periyodik tabloda sembollerle gösterilirler (örn: H: Hidrojen, O: Oksijen, Fe: Demir).
- Bileşik: İki veya daha fazla farklı tür element atomunun belirli oranlarda kimyasal bağlarla birleşmesiyle oluşan saf maddelerdir. Bileşikler, kendilerini oluşturan elementlerin özelliklerini göstermezler. Kimyasal formüllerle gösterilirler (örn: $H_2O$: Su, $CO_2$: Karbondioksit).
📝 Unutma: Elementler ve bileşikler saf maddelerdir. Atom ve molekül ise bu saf maddelerin yapı taşlarıdır.
📌 Karışımlar
İki veya daha fazla maddenin kendi özelliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşan maddelerdir.
- Karışımların Özellikleri:
- Saf değillerdir.
- Fiziksel yollarla oluşur ve ayrılırlar.
- Belirli bir formülleri yoktur.
- Erime ve kaynama noktaları sabit değildir.
- Kendi özelliklerini korurlar.
- Homojen Karışımlar (Çözeltiler): Her yerine eşit dağılmış, tek bir madde gibi görünen karışımlardır. Çözücü ve çözünenden oluşur. (örn: Tuzlu su, hava, kolonya, alaşımlar)
- Heterojen Karışımlar: Her yerine eşit dağılmayan, farklı maddelerin gözle görülebildiği veya farklı özellikler gösterdiği karışımlardır. (örn: Toprak, salata, zeytinyağlı su)
- Süspansiyon: Katı-sıvı heterojen karışım (örn: Ayran, çamurlu su).
- Emülsiyon: Sıvı-sıvı heterojen karışım (örn: Zeytinyağlı su, mayonez).
- Aerosol: Katı-gaz veya sıvı-gaz heterojen karışım (örn: Sis, duman).
💡 İpucu: Bir karışımın homojen mi heterojen mi olduğunu anlamak için, ona baktığınızda tek bir madde gibi mi görünüyor, yoksa farklı kısımlarını ayırt edebiliyor musunuz diye düşünün.
📌 Karışımların Ayrılması
Karışımları oluşturan maddelerin fiziksel özelliklerindeki farklılıklardan yararlanarak ayırma yöntemleri kullanılır.
- Buharlaştırma: Çözeltilerdeki katı maddeyi sıvıdan ayırmak için kullanılır (örn: Tuzlu sudan tuz elde etme).
- Damıtma: Sıvı-sıvı homojen karışımları veya katı-sıvı çözeltileri, kaynama noktası farkından yararlanarak ayırma yöntemidir (örn: Alkol-su karışımını ayırma).
- Yoğunluk Farkı ile Ayırma: Yoğunlukları farklı olan sıvı-sıvı heterojen karışımları ayırma hunisi ile ayırma (örn: Zeytinyağı-su) veya katı-katı karışımları sıvı içinde yüzdürme/batırma (örn: Talaş-kum).
- Mıknatısla Ayırma: Karışımdaki maddelerden biri mıknatıstan etkileniyorsa kullanılır (örn: Demir tozu-kum karışımı).
- Süzme: Katı-sıvı heterojen karışımları veya katı-gaz karışımlarını katı parçacıkları ayırmak için kullanılır (örn: Makarnayı süzme, çay süzme, toz maskesi).
- Eleme: Katı-katı heterojen karışımları, tanecik boyutları farkından yararlanarak ayırma (örn: Kum-çakıl ayırma).
📝 Unutma: Her ayırma yöntemi, karışımı oluşturan maddelerin belirli bir fiziksel özelliğine dayanır (kaynama noktası, yoğunluk, mıknatıslanma vb.).
