🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 1. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavınızda özellikle Fiilimsiler (Eylemsiler), Cümlenin Ögeleri, Yazım Kuralları, Noktalama İşaretleri ve Sözcükte/Cümlede Anlam konularına dikkat etmeniz önemlidir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil anlamını koruyan ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yapar.
- Örnek: Kitap okumak en sevdiğim şeydir. (mak)
- Örnek: Onun gülüşü içimi ısıttı. (ış)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" (Anası mezar dikecekmiş) ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yapar.
- Örnek: Koşan adam yoruldu. (an)
- Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (ecek)
- Zarf-fiil (Bağ Eylem): Fiillere "-ip, -arak, -madan, -ince, -ken, -alı, -dıkça, -r...mez, -esiye, -maksızın" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yapar, genellikle eylemin zamanını veya durumunu bildirir.
- Örnek: Şarkı söyleyerek yürüdü. (arak)
- Örnek: Ders bitince dışarı çıktık. (ince)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim (dondurma, çakmak, ekmek) olabilir. Bunlar fiilimsi sayılmaz.
💡 İpucu: Fiilimsiler, cümlede genellikle yan cümlecik kurar ve birleşik cümle oluşturur.
📝 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel ve yardımcı unsurlardır. Cümlede yargıyı bildiren temel öge yüklemdir. Diğer ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur.
- Yüklem: Cümledeki yargıyı bildiren temel ögedir. Çekimli bir fiil veya ek fiil almış bir isim olabilir.
- Örnek: Çocuklar parkta oynuyor. (Fiil)
- Örnek: O, çok iyi bir öğretmendi. (İsim + ek fiil)
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. Yükleme "kim?", "ne?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: Kuşlar gökyüzünde süzülüyordu. (Süzülen ne? Kuşlar)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemdeki işten etkilenen ögedir. İki çeşittir:
- Belirtili Nesne: Neyi?, Kimi? sorularıyla bulunur ve "-i" hal ekini alır.
- Örnek: Kitabı okudu. (Neyi okudu? Kitabı)
- Belirtisiz Nesne: Ne? sorusuyla bulunur ve hal eki almaz.
- Örnek: Kitap okudu. (Ne okudu? Kitap)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yükleme "nereye?, nerede?, nereden?, kime?, kimde?, kimden?, neye?, neyde?, neyden?" soruları sorularak bulunur. "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
- Örnek: Okula gitti. (Nereye gitti? Okula)
- Örnek: Evde ders çalıştı. (Nerede çalıştı? Evde)
- Zarf Tümleci (Belirteç Tümleci): Yükleme "nasıl?, ne zaman?, ne kadar?, niçin?, neden?, ne şekilde?" gibi sorular sorularak bulunur.
- Örnek: Hızlıca koştu. (Nasıl koştu? Hızlıca)
- Örnek: Dün geldi. (Ne zaman geldi? Dün)
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken sırasıyla Yüklem, Özne ve sonra diğer ögeleri bulmak hata yapma riskini azaltır.
✍️ Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Özellikle "de" ve "ki" bağlaçlarının yazımına dikkat edilmelidir.
- "de" Bağlacının Yazımı: Her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır.
- Örnek: Sen de gel. (Çıkar: Sen gel. Anlam bozulmadı.)
- "-da / -de" Ekinin Yazımı: Bulunma hal ekidir, isme bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur.
- Örnek: Evde kimse yok. (Çıkar: Ev kimse yok. Anlam bozuldu.)
- "ki" Bağlacının Yazımı: Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
- Örnek: Duydum ki gelmişsin. (Çıkar: Duydum gelmişsin. Anlam bozulmadı.)
- "-ki" Ekinin Yazımı: İsme bitişik yazılır. İki çeşittir:
- İlgi Eki (-ki): "benimki, seninki, onunki" gibi.
- Örnek: Benim kalemim değil, seninkini al.
- Sıfat Yapan -ki: "evdeki, yoldaki, dünkü" gibi.
- Örnek: Evdeki eşyalar çok güzeldi.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybına uğrayanlar bitişik (güzelavratotu, denizaltı), uğramayanlar ayrı (su yılanı, yer elması) yazılır.
- Kısaltmaların Yazımı: Büyük harfle yapılan kısaltmalara getirilen ekler kısaltmanın okunuşuna göre (TDK'nin, THY'den). Küçük harfle yapılan kısaltmalara getirilen ekler kelimenin okunuşuna göre (kg'dan, cm'yi) yazılır.
⚠️ Dikkat: "de" ve "ki"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için cümleden çıkarma yöntemini kullanmak en pratik yoldur.
📍 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda cümleleri daha anlaşılır kılmak, duraklamaları, vurguları ve duyguları belirtmek için kullanılır.
- Nokta (.): Tamamlanmış cümlelerin sonuna, kısaltmalardan sonra, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli sözcükleri veya söz gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Ögeleri virgülle ayrılmış cümleleri ayırmak, tür ve takımları ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Açıklama yapılacak cümlenin sonuna, örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna, hitaplardan sonra konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri doğrudan aktarmak, özel olarak vurgulanmak istenen kelimeleri veya eser adlarını belirtmek için kullanılır.
💡 İpucu: Virgülün en temel görevi eş görevli kelime ve cümleleri ayırarak anlam karışıklığını önlemektir.
📚 Sözcükte ve Cümlede Anlam
Kelimelerin ve cümlelerin taşıdığı anlam özelliklerini bilmek, okuduğunu anlama ve yorumlama becerini geliştirir.
- Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır.
- Örnek: Kuş, kanatlarıyla uçtu.
- Mecaz Anlam: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır.
- Örnek: Söylediği sözlerle hepimizi uçurdu. (Çok sevindirdi anlamında)
- Terim Anlam: Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü özel anlamdır.
- Örnek: Müzikte nota, matematikte üçgen birer terimdir.
- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir.
- Örnek: Mektep - okul, konut - ev.
- Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.
- Örnek: İyi - kötü, uzun - kısa.
- Sebep-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşme nedenini bildiren cümlelerdir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadeler kullanılır.
- Örnek: Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık. (Dışarı çıkamama nedeni: yağmur yağması)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla, -mek için, -mek üzere" gibi ifadeler kullanılır.
- Örnek: Sınavı geçmek için çok çalıştı. (Çok çalışma amacı: sınavı geçmek)
- Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se/-sa, -dikçe, -ince" gibi ekler veya "şartıyla" gibi kelimeler kullanılır.
- Örnek: Ders çalışırsan başarılı olursun. (Başarılı olmanın şartı: ders çalışmak)
💡 İpucu: Amaç-sonuç cümlelerinde "amacıyla", sebep-sonuç cümlelerinde ise "nedeniyle" kelimesini getirdiğinde anlamlı oluyorsa doğru tespiti yapmışsın demektir.
