7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 1

🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu

Merhaba sevgili öğrenciler! 📝 Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavına hazırlanırken size yol gösterecek temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetliyor. Sınavda karşınıza çıkabilecek Fiilimsiler, Cümle Ögeleri, Anlatım Bozuklukları ile Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri gibi önemli konuları birlikte tekrar edelim.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiillerden türeyen ama fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelere fiilimsi denir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur. Fiilimsiler, fiillerin özelliklerini tamamen kaybetmezler; olumsuz yapılabilirler ancak şahıs eki alamazlar.

• İsim-fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır. (Örnek: Kitap okumayı severim. Bu geliş beni çok şaşırttı. Buradan hemen gitmek istiyorum.)
• Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır ve genellikle kendinden sonraki ismi niteler. (Örnek: Koşan çocuk, gelecek günler, tanıdık yüzler, çözülmez bilmece.)
• Zarf-fiil (Bağ Eylem): Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -a...a" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevi görür, genellikle fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir. (Örnek: Gülerek konuştu. Gelir gelmez yemeğe oturduk. Çalıştıkça öğrenirsin.)

⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller kalıcı isim haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder (dondurma, çakmak, ekmek, dolma). Bu kelimeler artık bir varlığın adı olmuştur ve fiilimsi kabul edilmez.

💡 İpucu: Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (-ma, -me) alıp almadığına bakabilirsiniz. Eğer alabiliyorsa fiilimsidir (okumak -> okumamak).

📌 Cümle Ögeleri

Cümleyi oluşturan ve cümlenin anlamını tamamlayan temel parçalara cümle ögesi denir. Cümle ögelerini doğru bulmak, cümlenin anlamını kavramak için çok önemlidir. Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işinizi kolaylaştırır.

• Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur ve fiil veya isim soylu bir sözcük olabilir. (Ne yaptı? Ne oldu? Kimdir? Nedir? sorularıyla bulunur.)
• Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargının konusu olan ögedir. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur. (Örnek: Çocuk top oynuyor. Kitaplar masanın üzerindeydi.)
• Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
• Belirtili Nesne: Neyi?, Kimi? sorularıyla bulunur ve "-i" hal ekini alır. (Örnek: Kitabı okudu. Onu gördüm.)
• Belirtisiz Nesne: Ne? (özne bulunduktan sonra) sorusuyla bulunur ve hal eki almaz. (Örnek: Kitap okudu. Pasta yedik.)
• Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin yerini, yönünü veya durumunu bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. (Kime?, Kimde?, Kimden?, Neye?, Neyde?, Neyden?, Nereye?, Nerede?, Nereden? sorularıyla bulunur.)
• Zarf Tümleci (Belirteç Tümleci): Yüklemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. (Ne zaman?, Nasıl?, Ne kadar?, Neden?, Niçin?, Nereye? - ek almadan sorularıyla bulunur.)

💡 İpucu: Cümle ögelerini bulurken söz gruplarını (deyimler, ikilemeler, edat grupları) ayırmamaya dikkat edin. Bir bütün olarak tek öge sayılırlar.

⚠️ Dikkat: "Ne" sorusu hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi buldurabilir. Önce yüklemi, sonra özneyi bulup, kalan "ne" sorusunu nesne için kullanmalısın.

📌 Anlatım Bozuklukları

Bir cümlenin açık, anlaşılır, doğru ve akıcı olmasını engelleyen dil yanlışlarına anlatım bozukluğu denir. Anlatım bozuklukları iki ana başlıkta incelenir: Anlama Dayalı (Anlamsal) ve Yapıya Dayalı (Yapısal).

• Anlamsal Anlatım Bozuklukları: Cümlenin anlamında oluşan hatalardır. (Gereksiz sözcük kullanımı, anlamca çelişen sözcüklerin kullanımı, sözcüğün yanlış anlamda veya yanlış yerde kullanılması, deyim ve atasözü yanlışları, anlam belirsizliği gibi türleri vardır.)
• Yapısal Anlatım Bozuklukları: Cümlenin yapısından kaynaklanan hatalardır. (Özne-yüklem uygunsuzluğu, ek fiil eksikliği, tümleç eksikliği, yüklem eksikliği, çatı uyuşmazlığı gibi türleri vardır.)

💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice oku, anlamını sorgula ve gereksiz veya yanlış kullanılan bir kelime olup olmadığını kontrol et. Cümleyi yüksek sesle okumak da hataları fark etmenize yardımcı olabilir.

📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri

Yazılı anlatımda anlam karışıklığını önlemek, doğru ve etkili iletişim kurmak için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine uymak zorunludur. Bu kurallar, metinlerin daha düzenli ve anlaşılır olmasını sağlar.

• Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları), unvanlar, takma adlar, belirli tarih bildiren ay ve gün adları (29 Ekim), kitap, dergi, gazete adları (özel ad olanlar) büyük harfle başlar.
• Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle metin içinde yazıyla yazılır (iki, beş). Saat, ölçü, istatistik verileri gibi durumlarda rakamla yazılır (15.30, 5 kg). Sıra sayıları rakamla yazılırsa yanına nokta konur (3., 7.) veya ek kesme işaretiyle ayrılır (3'üncü, 7'nci).
• Birleşik Kelimelerin Yazımı: Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa birleşik yazılır (kaynana, aşevi, bilgisayar). İki kelime de gerçek anlamını koruyorsa ayrı yazılır (deniz anası, köpek balığı).
• Noktalama İşaretleri:
• Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için, tarihlerin yazımında kullanılır.
• Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için, sıralı cümleleri ayırmak için, uzun cümlelerde özneden sonra, ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır.
• Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için, ögeleri arasına virgül konulmuş sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
• İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
• Üç Nokta (...): Bitmemiş cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için, sözün bir yerde kesildiğini göstermek için kullanılır.
• Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
• Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna konur.
• Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarırken, cümle içinde özellikle belirtilmek istenen kelime veya söz gruplarını göstermek için kullanılır.
• Kesme İşareti ('): Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için, kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için, sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.

⚠️ Dikkat: "De" ve "ki" bağlaçları ayrı, ek olan "-de" ve "-ki" bitişik yazılır. "De" bağlacını cümleden çıkardığımızda anlam bozulmaz, "-de" ekini çıkardığımızda bozulur. "Ki" bağlacı yerine "-ler" getirilemiyorsa ayrı, getirilebiliyorsa bitişik yazılır (Örnek: "Geldin mi ki?" ayrı, "Evdeki hesap" bitişik).

💡 İpucu: Yazım kuralları ve noktalama işaretleri konusunda bol bol okuma yapmak ve yazma pratiği yapmak, hatalarınızı azaltmanıza yardımcı olacaktır. Türk Dil Kurumu'nun (TDK) güncel yazım kılavuzu her zaman en doğru kaynaktır.