8. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 1

🎓 8. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 8. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde tekrar etmeniz için hazırlandı. Özellikle dil bilgisi ağırlıklı konulara odaklandık.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:

• İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
  • Örnek: "Kitap okumayı çok severim." (Okumak eyleminin adı)
  • Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıtır." (Gülmek eyleminin adı)
• Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi isimden önce gelerek onu niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
  • Örnek: "Koşan çocuk düştü." (Hangi çocuk? Koşan çocuk)
  • Örnek: "Yarın gelecek misafirleri bekliyoruz." (Hangi misafirler? Gelecek misafirler)
• Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi yüklemi durum veya zaman yönünden niteler.
  • Örnek: "Eve koşarak gitti." (Nasıl gitti? Koşarak)
  • Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmış." (Ne zaman uyuyakalmış? Ders çalışırken)

💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuz yapılabilir ve hala fiil kökünden türedikleri için zaman ve kişi eki almazlar, kip ekiyle çekimlenmezler. Fiilimsileri bulurken önce yüklemi bulun, sonra diğer fiil soylu kelimelere eklerine göre bakın.

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan ve cümlede belirli görevleri olan sözcük veya sözcük gruplarıdır. Ögeleri bulmak için doğru soruları doğru sırayla sormak çok önemlidir.

• Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren temel ögedir. İş, oluş, hareket veya durumu karşılar. Fiil veya isim soylu bir kelime olabilir.
  • Soru: Yok, ilk bulunan ögedir.
  • Örnek: "Çocuk parkta top oynuyor."
  • Örnek: "Bu ev çok güzeldi."
• Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargının konusu olan ögedir.
  • Soru: "Kim?", "Ne?" (Yükleme sorulur)
  • Örnek: "Kuşlar gökyüzünde süzülüyordu." (Süzülen ne? Kuşlar)
• Nesne: Öznenin yaptığı işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
  • Belirtili Nesne: "-i" hal ekini alır. Soru: "Neyi?", "Kimi?"
  • Örnek: "Kitabı bana verdi." (Neyi verdi? Kitabı)
  • Belirtisiz Nesne: Hal eki almaz. Soru: "Ne?" (Özneden sonra sorulur)
  • Örnek: "Annem yemek yapıyor." (Ne yapıyor? Yemek)
• Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin anlamını yer yönünden tamamlayan ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
  • Soru: "Nereye?", "Nerede?", "Nereden?", "Kime?", "Kimde?", "Kimden?", "Neye?", "Neyde?", "Neyden?"
  • Örnek: "Okuldan eve geldim." (Nereye geldim? Eve)
• Zarf Tümleci: Yüklemi zaman, durum, miktar, yer-yön ve sebep yönünden tamamlayan ögedir.
  • Soru: "Nasıl?", "Ne zaman?", "Ne kadar?", "Nereye?" (yalın halde), "Niçin?", "Neden?"
  • Örnek: "Dün hızlıca yanıma geldi." (Ne zaman geldi? Dün. Nasıl geldi? Hızlıca)

⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken ilk olarak yüklemi, sonra özneyi bulmalısın. Diğer ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur.

📌 Cümle Türleri

Cümleler farklı özelliklerine göre çeşitli türlere ayrılır. İşte başlıcaları:

• 1. Yüklemin Türüne Göre Cümleler:
  • Fiil (Eylem) Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümledir.
    • Örnek: "Her sabah spor yaparım."
  • İsim (Ad) Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime olan cümledir. (Ek fiil alarak yüklem olur.)
    • Örnek: "Hava bugün çok güzeldi."
• 2. Yüklemin Yerine Göre Cümleler:
  • Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümledir.
    • Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor."
  • Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan (başta veya ortada) cümledir.
    • Örnek: "Oynuyor çocuklar bahçede."
  • Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun veya dinleyicinin tamamlaması beklenen cümledir. Sonuna üç nokta (...) konur.
    • Örnek: "Karşımızda yemyeşil bir vadi..."
• 3. Anlamına Göre Cümleler:
  • Olumlu Cümle: Yargının gerçekleştiğini veya var olduğunu bildiren cümledir.
    • Örnek: "Hava güneşli."
  • Olumsuz Cümle: Yargının gerçekleşmediğini veya var olmadığını bildiren cümledir. "-ma, -me" ekleri, "değil", "yok" kelimeleriyle yapılır.
    • Örnek: "Hava güneşli değil."
  • Soru Cümlesi: Bir soru anlamı taşıyan cümledir. Sonuna soru işareti (?) konur.
    • Örnek: "Bu kitabı sen mi okudun?"
  • Ünlem Cümlesi: Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümledir. Sonuna ünlem işareti (!) konur.
    • Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!"
• 4. Yapısına Göre Cümleler:
  • Basit Cümle: Tek bir yargı (tek bir yüklem) bildiren ve içinde fiilimsi bulunmayan cümledir.
    • Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor."
  • Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve en az bir yan cümleden oluşan cümledir. Yan cümle genellikle fiilimsilerle, "ki" bağlacıyla, şart ekiyle veya iç içe geçmiş bir başka cümleyle kurulur.
    • Örnek: "Kitap okumayı sevenler başarılı olur." (Girişik Birleşik Cümle - Fiilimsi var)
    • Örnek: "Gelirsen, sana yardım ederim." (Şartlı Birleşik Cümle)
  • Sıralı Cümle: En az iki cümlenin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlanmasıyla oluşan cümledir.
    • Örnek: "Kuşlar uçtu, çocuklar sevindi."
  • Bağlı Cümle: En az iki cümlenin "ve, veya, ama, fakat, ancak, lakin, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşan cümledir.
    • Örnek: "Ders çalıştım ama sınavdan düşük aldım."

📌 Yazım Kuralları

Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. İşte dikkat etmeniz gereken bazı temel kurallar:

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümleler büyük harfle başlar.
  • Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar.
  • Unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları özel isimden önce gelirse büyük harfle başlar (Doktor Ayşe, Sayın Müdür).
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Cuma).
• Sayıların Yazımı:
  • Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki yüz, on beş).
  • Para birimleri, ölçü birimleri, istatistiksel verilerde rakam kullanılır (10 kg, 25 TL).
  • Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta (.) konur veya ek kesme işaretiyle ayrılır (3., 5'inci).
• "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı:
  • -de / -da (Ek): Bulunma durum eki olup bitişik yazılır. "Nerede?" sorusuna cevap verir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
    • Örnek: "Evde kimse yok."
  • de / da (Bağlaç): Ayrı yazılır. "Bile" anlamına gelir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ama daralır.
    • Örnek: "Sen de gel."
  • -ki (Ek): Aitlik veya ilgi eki olup bitişik yazılır. "Hangi?" sorusuna cevap verir.
    • Örnek: "Evdeki eşyalar."
  • ki (Bağlaç): Ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
    • Örnek: "Duydum ki gelmişsin."
• "Mi" Soru Ekinin Yazımı:
  • "Mi" soru eki her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki kelimeye bitişmez.
    • Örnek: "Geldin mi?" "Güzel mi güzel bir hava."

💡 İpucu: Birleşik kelimelerin ayrı mı bitişik mi yazılacağı konusunda sıkıntı yaşıyorsanız, kelimelerden ikisi veya ikincisi anlamını yitirmişse bitişik, yitirmemişse ayrı yazılır (örneğin: "demirbaş" bitişik, "deniz yosunu" ayrı).

📌 Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda durakları, tonlamaları, vurguları ve anlamı doğru aktarmak için kullanılır.

• Nokta (.):
  • Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur (Dr., Mah.).
  • Sıra bildiren sayılardan sonra konur (2., 5.).
• Virgül (,):
  • Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır.
  • Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
  • Ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur.
• Noktalı Virgül (;):
  • Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır.
  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
• İki Nokta (:):
  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna konur.
  • Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlelerin sonuna konur.
• Üç Nokta (...):
  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
  • Alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için kullanılır.
  • Söylenmek istenmeyen kelimelerin yerine konur.
• Soru İşareti (?):
  • Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
  • Bilinmeyen, kesin olmayan bilgiler için parantez içinde kullanılır.
• Ünlem İşareti (!):
  • Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
  • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
• Kesme İşareti ('):
  • Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır (Türkiye'nin, Ahmet'e).
  • Sayılar, kısaltmalar ve ek fiil eklerine gelen ekleri ayırmak için kullanılır (1990'da, TDK'nin, geldi'ydi).

⚠️ Dikkat: "Ve, veya, ya da" gibi bağlaçlardan önce veya sonra virgül kullanılmaz. Tekrarlı bağlaçlar arasına da virgül konmaz (Ne gelen var ne giden).

📌 Anlatım Bozuklukları

Cümlelerin açık, anlaşılır ve akıcı olması için anlatım bozukluklarından kaçınmak gerekir. İki ana grupta incelenir:

• 1. Anlama Dayalı (Anlamsal) Anlatım Bozuklukları:
  • Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen kelimelerin bir arada kullanılması.
    • Örnek: "Karşılıklı mektuplaştılar." (Mektuplaşmak zaten karşılıklı yapılır.)
  • Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbiriyle zıt anlamlı kelimelerin aynı cümlede bulunması.
    • Örnek: "Kesinlikle bu soruyu çözmüş olabilirim." (Kesinlik ve ihtimal çelişir.)
  • Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Bir kelimenin cümlede yanlış yere konulmasıyla anlamın bozulması.
    • Örnek: "Yeni eve geldim." (Doğrusu: "Eve yeni geldim.")
  • Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyim veya atasözünün anlamına uygun kullanılmaması veya değiştirilmesi.
    • Örnek: "Sevinçten etekleri tutuştu." (Doğrusu: "Sevinçten etekleri zil çaldı.")
  • Anlam Belirsizliği (Adıl Eksikliği): Bir isim yerine kullanılan zamirin kimin yerine geçtiğinin belli olmaması.
    • Örnek: "Kitabını okudum." (Senin mi, onun mu?)
• 2. Yapıya Dayalı (Yapısal) Anlatım Bozuklukları:
  • Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya kişi yönünden uyuşmaması.
    • Örnek: "Herkes dışarı çıktılar." (Doğrusu: "Herkes dışarı çıktı.")
  • Ek Fiil Eksikliği: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ek fiilin bazı yüklemlerde kullanılmaması.
    • Örnek: "O akıllı, ben çalışkan biriyim." (Doğrusu: "O akıllıydı, ben çalışkan biriyim.")
  • Tamlama Yanlışları: İsim ve sıfat tamlamalarının yanlış kurulması veya ortak tamlamanın yanlış kullanılması.
    • Örnek: "Siyasi ve ekonomi konular." (Doğrusu: "Siyasi konular ve ekonomi konuları" veya "Siyasi ve ekonomik konular.")
  • Öge Eksikliği: Cümlede bulunması gereken bir ögenin (özne, nesne, tümleç vb.) olmaması.
    • Örnek: "Ona güveniyor ve seviyorum." (Doğrusu: "Ona güveniyor ve onu seviyorum." - Nesne eksikliği)

📝 Unutma: Bol bol örnek cümle incelemek ve kendin cümleler kurarak bu kuralları pekiştirmek, anlatım bozukluklarını daha kolay fark etmeni sağlar.