Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi çatı özelliği bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuşuyordu.
B) Öğrenciler dersin bitmesini sabırsızlıkla bekledi.
C) İki arkadaş bahçede uzun uzun bakıştı.
D) Sınav sonuçları açıklandığında hepimiz sevinçle sarıldık.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda fiil çatısı konusundaki bilgimizi kullanarak cümlelerin yüklemlerini inceleyeceğiz. Fiil çatısı, fiilin özneyle olan ilişkisini ve eylemin nasıl gerçekleştiğini gösteren önemli bir dil bilgisi özelliğidir. Hadi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, fiil çatısı denince aklımıza genellikle etken, edilgen, dönüşlü ve işteş çatılar gelir. Bu soruda özellikle "-ş" ekiyle oluşan işteş çatılı fiiller ile diğerleri arasındaki farkı bulmamız isteniyor. İşteş çatılı fiiller, eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını gösterir.
- A) Çocuklar parkta neşeyle koşuşuyordu.
- Bu cümlenin yüklemi "koşuşuyordu" fiilidir.
- "Koş-" fiiline "-uş" eki gelerek "koşuşmak" fiili oluşmuştur.
- Burada çocuklar eylemi birlikte, toplu bir şekilde yapmaktadır. Bu nedenle "koşuşmak" fiili işteş çatılıdır.
- B) Öğrenciler dersin bitmesini sabırsızlıkla bekledi.
- Bu cümlenin yüklemi "bekledi" fiilidir.
- "Bekle-" fiili, herhangi bir çatı eki (-ş, -l, -n, -t, -r, -dir) almamıştır.
- Öğrenciler, bekleme eylemini doğrudan kendileri yapmaktadır ve eylemden etkilenen de başkası değil, dersin bitmesidir. Bu fiil, öznenin işi doğrudan kendisinin yaptığını gösterdiği için etken çatılıdır.
- C) İki arkadaş bahçede uzun uzun bakıştı.
- Bu cümlenin yüklemi "bakıştı" fiilidir.
- "Bak-" fiiline "-ış" eki gelerek "bakışmak" fiili oluşmuştur.
- Burada iki arkadaş eylemi karşılıklı olarak yapmaktadır. Bu nedenle "bakışmak" fiili işteş çatılıdır.
- D) Sınav sonuçları açıklandığında hepimiz sevinçle sarıldık.
- Bu cümlenin yüklemi "sarıldık" fiilidir.
- "Sar-" fiiline "-ıl" eki gelerek "sarılmak" fiili oluşmuştur. "Hepimiz" öznesiyle birlikte kullanıldığında, eylemin karşılıklı (birbirine sarılma) yapıldığı anlamı vardır. Bu nedenle "sarılmak" fiili bu bağlamda işteş çatılıdır. (Unutmayın, "-l, -n" ekleri bazen dönüşlü veya edilgen çatı da oluşturabilir; ancak burada eylemin karşılıklı yapılmasına vurgu vardır.)
- Gördüğümüz gibi A, C ve D seçeneklerindeki fiiller işteş çatılı iken, B seçeneğindeki fiil etken çatılıdır. Bu da B seçeneğinin diğerlerinden farklı olduğunu gösterir.
Cevap B seçeneğidir.
