İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, soyut kavramlara insan özgü nitelikler yüklenmesine denir. Örneğin, "Rüzgâr, ağaçların dallarını okşuyordu." cümlesinde rüzgâra "okşamak" eylemi yüklenerek kişileştirme yapılmıştır.
Yukarıdaki tanımı verilen edebî sanat aşağıdakilerden hangisidir?
A) Benzetme
B) Abartma
C) Kişileştirme
D) Tezat
E) Eğretileme (İstiare)
Sevgili öğrenciler, bu soru, edebiyatımızda sıkça karşılaştığımız ve metinlere zenginlik katan önemli bir söz sanatını anlamamızı istiyor. Tanımı dikkatlice okuyarak doğru cevabı bulalım:
- Soruda verilen tanım, "İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, soyut kavramlara insan özgü nitelikler yüklenmesi" olarak belirtilmiştir. Bu tanım, insanlara ait olan özelliklerin (düşünme, konuşma, hissetme, eylemde bulunma gibi) insan olmayan varlıklara aktarılması anlamına gelir.
- Verilen örnek cümleyi inceleyelim: "Rüzgâr, ağaçların dallarını okşuyordu." Burada "rüzgâr" cansız bir varlıktır. "Okşamak" ise genellikle bir insanın sevgi veya şefkat göstermek amacıyla yaptığı bir eylemdir. Rüzgâra bu insan eyleminin yüklenmesi, tanımda belirtilen durumu tam olarak karşılamaktadır.
- Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Benzetme: İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır. Genellikle "gibi, sanki, kadar" gibi edatlar kullanılır. Örneğin, "Aslan gibi güçlü adam." Bu, tanımımıza uymuyor.
- B) Abartma: Bir durumu veya olayı olduğundan çok daha büyük, küçük, az veya çok göstermektir. Örneğin, "Bir fırın ekmek yedi." Bu da tanımımıza uymuyor.
- C) Kişileştirme (Teşhis): Tam da soruda verilen tanıma uyan söz sanatıdır. İnsan dışındaki varlıklara insanlara özgü özelliklerin, duyguların veya eylemlerin yüklenmesidir. "Rüzgârın okşaması" örneği, kişileştirmenin mükemmel bir örneğidir.
- D) Tezat: Anlamca birbirine karşıt olan duygu, düşünce veya durumların bir arada kullanılmasıdır. Örneğin, "Gülmek ve ağlamak bir arada." Bu da tanımımıza uymuyor.
- E) Eğretileme (İstiare): Bir sözcüğün benzetme amacı güdülerek kendi anlamı dışında kullanılmasıdır. Açık veya kapalı istiare şeklinde olabilir. Kişileştirme, aslında bir tür kapalı istiare sayılabilir ancak tanımımız doğrudan "insan özgü nitelikler yüklenmesi"ne odaklandığı için en doğru ve spesifik ifade kişileştirmedir.
Görüldüğü gibi, soruda verilen tanım ve örnek, doğrudan "Kişileştirme" sanatını işaret etmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
