"Gül" kelimesi, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bahçemizdeki güller bu yıl çok güzel açtı.
B) Yüzünde kocaman bir gül belirdi, içtenlikle tebessüm etti.
C) Annem, misafirler için gül reçeli yapmıştı.
D) Sevgililer Günü'nde ona bir demet gül aldım.
E) Toplantıda gülünce herkesin gerginliği azaldı.
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, "Gül" kelimesinin hangi cümlede yan anlamıyla kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "yan anlam" kavramını hatırlayalım:
- Yan Anlam: Bir kelimenin temel (gerçek) anlamından tamamen uzaklaşmadan, ancak onunla bir ilgi veya benzetme kurularak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle temel anlamın çağrıştırdığı veya onunla ilişkili bir durum için kullanılır.
"Gül" kelimesinin temel anlamı, hepimizin bildiği güzel kokulu çiçektir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bahçemizdeki güller bu yıl çok güzel açtı. Burada "güller" kelimesi doğrudan çiçeği ifade etmektedir. Bu, kelimenin temel (gerçek) anlamıdır.
- B) Yüzünde kocaman bir gül belirdi, içtenlikle tebessüm etti. Bu cümlede "gül" kelimesi, bir çiçekten bahsetmiyor. "Yüzünde gül belirmek" ifadesi, kişinin yüzünde bir tebessümün, bir gülümsemenin oluştuğunu anlatır. Gülümseme eylemi, çiçeğin güzelliği veya açmasıyla bir benzetme kurularak "gül" kelimesiyle ifade edilmiştir. Bu, kelimenin temel anlamından türemiş, onunla ilişkili bir yan anlamdır.
- C) Annem, misafirler için gül reçeli yapmıştı. "Gül reçeli", gül çiçeğinden yapılan bir reçeldir. Burada da "gül" kelimesi çiçeği ifade etmektedir. Bu, kelimenin temel (gerçek) anlamıdır.
- D) Sevgililer Günü'nde ona bir demet gül aldım. "Bir demet gül" ifadesi, yine gül çiçeğini anlatmaktadır. Bu da kelimenin temel (gerçek) anlamıdır.
- E) Toplantıda gülünce herkesin gerginliği azaldı. Bu cümlede "gülünce" kelimesi, "gülmek" fiilinin bir çekimidir. "Gülmek" fiili, başlı başına bir eylem bildiren ayrı bir kelimedir. Soru bize "Gül" kelimesinin yan anlamını sorduğu için, fiil çekimi olan "gülünce" bu kapsamda değerlendirilmez. "Gül" kelimesinin kendisi burada bir yan anlamda kullanılmamıştır, fiilin kökü olarak kullanılmıştır.
Görüldüğü gibi, B seçeneğindeki "gül" kelimesi, çiçeğin güzelliği veya açmasıyla ilişkilendirilerek bir "gülümseme" anlamında kullanılmıştır. Bu, kelimenin temel anlamından türemiş, onunla bağlantılı bir yan anlamdır.
Cevap B seçeneğidir.
