Sevgili öğrenciler, bu soru, oksijen ve karbondioksitin kanımızda nasıl taşındığına dair temel bilgilerinizi ölçmektedir. Vücudumuzdaki her hücrenin yaşaması için oksijene ihtiyacı vardır ve metabolik faaliyetler sonucunda oluşan karbondioksitin de uzaklaştırılması gerekir. Bu gazların taşınması, solunum sistemimizin ve dolaşım sistemimizin en önemli görevlerinden biridir. Şimdi, seçenekleri adım adım inceleyelim:
Bu ifade doğrudur. Oksijenin çok küçük bir kısmı ($1-3\%$ kadarı) kan plazmasında çözünmüş halde taşınırken, büyük çoğunluğu alyuvarların içinde bulunan hemoglobin adı verilen proteine bağlanarak taşınır. Hemoglobin, her bir molekülünde 4 adet oksijen molekülü bağlayabilen demir içeren bir pigmenttir.
Bu ifade doğrudur. Bu duruma "Bohr etkisi" denir. Dokularda metabolik aktivite arttığında (örneğin egzersiz sırasında), daha fazla karbondioksit üretilir, bu da kanın $pH$ değerini düşürerek daha asidik hale gelmesine neden olur. Aynı zamanda sıcaklık da artar. Bu koşullar altında hemoglobinin oksijene olan ilgisi azalır ve oksijeni dokulara daha kolay bırakır. Bu, aktif dokuların daha fazla oksijen almasını sağlayan önemli bir adaptasyondur.
Bu ifade doğrudur. Karbondioksit, dokulardan alyuvarlara girdiğinde, karbonik anhidraz enzimi sayesinde su ile birleşerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Karbonik asit hızla hidrojen iyonlarına ($H^+$) ve bikarbonat iyonlarına ($HCO_3^-$) ayrışır. Bikarbonat iyonları alyuvarlardan kan plazmasına geçerek akciğerlere kadar bu şekilde taşınır. Bu, karbondioksitin taşınmasındaki en önemli yoldur.
Bu ifade doğrudur. Bu da yine Bohr etkisi ile açıklanır. Dokularda karbondioksit miktarının artması, $pH$ değerini düşürür (kanın asitliğini artırır). Düşük $pH$ ve yüksek $CO_2$ konsantrasyonu, hemoglobinin oksijene olan bağlanma eğilimini azaltır ve oksijeni dokulara daha verimli bir şekilde bırakmasını sağlar. Bu sayede aktif dokulara daha fazla oksijen ulaşır.
Bu ifade yanlıştır. Akciğer kılcallarında $HCO_3^-$ iyonlarının alyuvarlara girmesi ve $CO_2$'ye dönüşmesi süreci doğrudur. Ancak, $HCO_3^-$ iyonları doğrudan $CO_2$'ye dönüşmez. Süreç şu şekildedir: Alyuvarlara giren $HCO_3^-$ iyonları, hemoglobinin bıraktığı $H^+$ iyonları ile birleşerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Daha sonra, karbonik anhidraz enzimi $H_2CO_3$'ü $CO_2$ ve $H_2O$'ya ayrıştırır. Yani, $HCO_3^-$ doğrudan $CO_2$'ye dönüşmez, arada karbonik asit ($H_2CO_3$) ara basamağı vardır. Bu ara basamağın atlanması, ifadeyi biyolojik olarak eksik ve dolayısıyla yanlış kılar. Oluşan $CO_2$ ise difüzyonla alyuvardan, plazmadan ve akciğer kılcalından alveollere geçerek vücuttan atılır.
Bu nedenle, yanlış olan ifade E seçeneğidir.
