Eski Türklerde töre adı verilen yazısız hukuk kurallarının benimsenmesinde konargöçer yaşam tarzının aşağıdaki özelliklerinden hangisi etkili olmuştur?
A) Yerleşik hayata geçişin tamamlanması
B) Özel mülkiyetin tamamen ortadan kalkması
C) Sürekli yer değiştirmenin ve yazılı belge taşıma zorluğunun olması
D) Din adamlarının hukuk üzerinde tam yetkili olması
E) Tarımsal faaliyetlerin hukuki düzenlemeler gerektirmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Eski Türklerdeki "töre" adı verilen yazısız hukuk kurallarının benimsenmesinde konargöçer yaşam tarzının hangi özelliğinin etkili olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi seçenekleri tek tek inceleyelim ve doğru cevaba ulaşalım:
- A) Yerleşik hayata geçişin tamamlanması: Bu seçenek, konargöçer yaşam tarzının tam tersini ifade eder. Yerleşik hayata geçen toplumlar genellikle daha karmaşık ve yazılı hukuk sistemleri geliştirme eğilimindedir. Eski Türkler ise büyük ölçüde konargöçerdi. Bu nedenle A seçeneği doğru olamaz.
- B) Özel mülkiyetin tamamen ortadan kalkması: Konargöçer toplumlarda da atlar, silahlar, çadırlar ve kişisel eşyalar gibi özel mülkiyet kavramları mevcuttu. Töre, bu tür mülkiyetin korunması, miras ve anlaşmazlıkların çözümü gibi konularda düzenlemeler içerirdi. Özel mülkiyetin tamamen ortadan kalkması söz konusu değildir. Bu nedenle B seçeneği doğru değildir.
- C) Sürekli yer değiştirmenin ve yazılı belge taşıma zorluğunun olması: İşte bu seçenek, konargöçer yaşam tarzının törenin yazısız olmasına doğrudan etkisini açıklıyor. Sürekli olarak bir yerden başka bir yere göç eden bir topluluk için, ağır, hacimli veya kırılgan yazılı kanun kitaplarını, mahkeme kayıtlarını veya diğer hukuki belgeleri sürekli yanlarında taşımak büyük bir zorluktur. Bu durumda, toplumun tüm üyeleri tarafından bilinen, ezberlenebilen ve sözlü olarak aktarılan yazısız kurallar (töre) çok daha pratik ve uygulanabilir hale gelir. Töre, bu hareketli yaşam tarzına mükemmel bir şekilde uyum sağlamıştır.
- D) Din adamlarının hukuk üzerinde tam yetkili olması: Eski Türklerde töre, genellikle din adamlarından ziyade, tecrübeli beyler, aksakallılar (yaşlılar) ve toy (kurultay) gibi meclisler tarafından oluşturulur ve uygulanırdı. Töre, daha çok geleneklere, akla ve toplumun ihtiyaçlarına dayanan seküler (dünyevi) bir yapıya sahipti. Din adamlarının hukuk üzerinde tam yetkili olması durumu, törenin yazısız olmasının temel nedeni değildir. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
- E) Tarımsal faaliyetlerin hukuki düzenlemeler gerektirmesi: Tarımsal faaliyetler, genellikle yerleşik hayata geçişle birlikte önem kazanır ve özellikle toprak mülkiyeti, sulama hakları gibi konularda karmaşık yazılı hukuki düzenlemeler gerektirebilir. Konargöçer Türklerin ana geçim kaynağı hayvancılıktı. Tarımsal faaliyetler, törenin yazısız olmasının ana nedeni olamaz. Bu nedenle E seçeneği doğru değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, konargöçer yaşam tarzının getirdiği sürekli hareketlilik ve yazılı belge taşıma zorluğu, törenin yazısız bir hukuk sistemi olarak benimsenmesinde en etkili faktördür.
Cevap C seçeneğidir.
