Soru:
Eski Çağ medeniyetlerinde hukuk, toplumsal düzenin sağlanmasında hayati bir rol oynamıştır. Bu dönemdeki hukuk sistemleri, günümüzden farklı özellikler taşısa da, bireyler arası ilişkileri düzenleme ve devlet otoritesini güçlendirme amacı gütmüştür.
Mezopotamya medeniyetlerinden biri olan Babil'de, Kral Hammurabi tarafından hazırlanan kanunlar, bu dönemin en bilinen ve kapsamlı hukuk metinlerinden biridir. Bu kanunların temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Toplumsal düzeni ve adaleti sağlamak, suçları önlemek ve devlet otoritesini güçlendirmek.
B) Sadece soyluların ve zenginlerin haklarını koruyarak sınıfsal ayrımı derinleştirmek.
C) Bütün vatandaşlar arasında mutlak eşitliği sağlayarak sınıfsal farklılıkları ortadan kaldırmak.
D) Dini ritüelleri düzenlemek ve tanrılara sunulan kurbanların kurallarını belirlemek.
E) Komşu devletlerle yapılan ticari anlaşmaları kayıt altına almak ve vergi sistemini standartlaştırmak.
Doğru Cevap: A
✍️ Çözüm:Adım Adım Çözüm:
1. Soruyu Anlama: Soru, Eski Çağ medeniyetlerinde hukukun rolünü ve özelde Babil Kralı Hammurabi Kanunları'nın temel amacını sorgulamaktadır. 9. sınıf Tarih müfredatında Eski Çağ medeniyetlerinde hukukun toplumsal düzeni sağlamadaki rolü konusu yer almaktadır.
2. Hammurabi Kanunları'nın Özelliklerini Hatırlama: Hammurabi Kanunları, MÖ $18$. yüzyılda Babil Kralı Hammurabi tarafından hazırlanmış, yaklaşık $282$ maddeden oluşan bir kanun derlemesidir. Bu kanunlar, dönemin toplumsal yapısını, ekonomik ilişkilerini, ceza ve medeni hukuk prensiplerini yansıtır.
3. Şıkları Değerlendirme:
- [A] Toplumsal düzeni ve adaleti sağlamak, suçları önlemek ve devlet otoritesini güçlendirmek: Hammurabi Kanunları'nın en temel amacı budur. Kanunlar, "güçlünün zayıfı ezmesini engellemek" ve ülkede adaleti tesis etmek gibi ifadelerle başlar. Çeşitli suçlara karşı cezalar belirleyerek suçları önlemeyi ve böylece toplumsal düzeni korumayı hedefler. Aynı zamanda, kralın kanun koyucu ve uygulayıcı rolünü pekiştirerek devlet otoritesini güçlendirir. Bu şık, kanunların genel amacını doğru bir şekilde özetlemektedir.
- [B] Sadece soyluların ve zenginlerin haklarını koruyarak sınıfsal ayrımı derinleştirmek: Hammurabi Kanunları, sınıfsal ayrımı gözeten ve cezalarda farklılıklar uygulayan bir yapıya sahiptir (örneğin, bir soylunun bir köleye verdiği zarar ile bir soylunun başka bir soyluya verdiği zararın cezası farklıydı). Ancak kanunların temel amacı sadece soyluların haklarını korumak değil, tüm toplum katmanları arasında (kendi içindeki eşitsizlikleri koruyarak da olsa) bir düzen sağlamaktı. Bu nedenle, bu şık tam olarak doğru değildir.
- [C] Bütün vatandaşlar arasında mutlak eşitliği sağlayarak sınıfsal farklılıkları ortadan kaldırmak: Hammurabi Kanunları mutlak eşitliği hedeflememiştir; aksine, dönemin sınıfsal yapısını (soylular, özgür vatandaşlar, köleler) kabul etmiş ve bu sınıflar arasında farklı hukuki uygulamalar getirmiştir. Bu şık yanlıştır.
- [D] Dini ritüelleri düzenlemek ve tanrılara sunulan kurbanların kurallarını belirlemek: Hammurabi Kanunları'nın ilahi bir kökeni olduğuna inanılsa da (kanunların tanrı Şamaş tarafından Hammurabi'ye verildiği tasvir edilir), kanunların içeriği büyük ölçüde sosyal, ekonomik ve cezai konularla ilgilidir. Dini ritüelleri düzenlemek doğrudan temel amacı değildir. Bu şık yanlıştır.
- [E] Komşu devletlerle yapılan ticari anlaşmaları kayıt altına almak ve vergi sistemini standartlaştırmak: Kanunlar ticari ilişkileri düzenleyen maddeler içerse de, temel amacı sadece ticari anlaşmaları kayıt altına almak veya vergi sistemini standartlaştırmak değildir. Bu, kanunların daha geniş kapsamlı bir amacının bir parçası olabilir ancak tek başına temel amacı değildir. Bu şık eksik ve dolayısıyla yanıltıcıdır.
4. Sonuç: En kapsamlı ve doğru ifade, Hammurabi Kanunları'nın toplumsal düzeni, adaleti ve devlet otoritesini sağlama amacını belirten [A] şıkkıdır.
