Osmanlı Devleti'nde modern ordu teşkilatının kurulması ve yurttaş askerliği uygulamasına geçilmesi, devlet-toplum ilişkilerinde önemli değişimlere yol açmıştır. Bu değişimlerin temel amaçlarından biri de merkezi otoriteyi güçlendirmektir.
Aşağıdakilerden hangisi, modern orduya geçiş sürecinde merkezi otoriteyi güçlendirme hedefiyle yapılan düzenlemelerden biri değildir?
A) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
B) Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin kurulması
C) Sekban-ı Cedit Ocağı'nın oluşturulması
D) Eyalet valilerinin askeri yetkilerinin artırılması
E) Kura (çekiliş) usulü ile asker alımının yaygınlaştırılması
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soru, Osmanlı Devleti'nde modernleşme ve merkezi otoritenin güçlendirilmesi çabaları kapsamında yapılan askeri düzenlemeleri anlamamızı istiyor. Özellikle modern orduya geçiş sürecinde hangi adımların merkezi gücü artırdığını, hangisinin ise bu amaca hizmet etmediğini ayırt etmemiz gerekiyor.
- A) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması: Yeniçeri Ocağı, kuruluşunda merkezi otoritenin en önemli gücü iken, zamanla devlet içinde güçlenmiş, isyanlar çıkarmış ve padişahların otoritesini tehdit eden bir yapı haline gelmişti. II. Mahmut tarafından 1826'da kaldırılması (Vaka-i Hayriye), merkezi otoritenin önündeki en büyük engellerden birini ortadan kaldırmış ve padişahın mutlak gücünü pekiştirmiştir. Bu, kesinlikle merkezi otoriteyi güçlendirme hedefiyle yapılmıştır.
- B) Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin kurulması: Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının hemen ardından kurulan bu ordu, modern eğitimli, disiplinli ve doğrudan padişaha bağlı bir yapıya sahipti. Amacı, merkezi hükümetin ülke genelindeki otoritesini sağlamak ve dış tehditlere karşı devleti savunmaktı. Bu da merkezi otoriteyi güçlendiren bir adımdır.
- C) Sekban-ı Cedit Ocağı'nın oluşturulması: III. Selim döneminde Nizam-ı Cedit ordusu kapsamında kurulan Sekban-ı Cedit, Yeniçerilere alternatif olarak modern tarzda eğitimli bir askeri birlik oluşturma girişimiydi. Her ne kadar Yeniçeri isyanları nedeniyle ömrü kısa sürse de, amacı merkezi otoriteye bağlı, modern bir askeri güç yaratmaktı. Dolayısıyla bu da merkezi otoriteyi güçlendirme hedefiyle yapılmış bir düzenlemedir.
- D) Eyalet valilerinin askeri yetkilerinin artırılması: Osmanlı Devleti'nde merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde eyalet valileri, ayanlar veya derebeyleri gibi yerel güçler kendi askeri birliklerini oluşturarak merkezi hükümetten bağımsız hareket etme eğilimine girmişlerdir. Modernleşme ve merkezi otoriteyi güçlendirme çabaları, tam tersine, askeri gücü merkezde toplama ve yerel yöneticilerin askeri yetkilerini kısıtlama yönündeydi. Eyalet valilerinin askeri yetkilerinin artırılması, merkezi otoriteyi zayıflatacak ve yerel güçlerin özerkliğini artıracak bir durum olurdu. Bu nedenle, modern orduya geçiş sürecinde merkezi otoriteyi güçlendirme hedefiyle yapılan bir düzenleme değildir, tam tersine bu hedefe aykırıdır.
- E) Kura (çekiliş) usulü ile asker alımının yaygınlaştırılması: Kura usulü, yani zorunlu askerlik hizmeti için vatandaşların çekilişle belirlenmesi, modern orduların temel özelliklerinden biridir. Bu sistem, devlete doğrudan ve düzenli asker temini sağlarken, yerel ağaların veya valilerin asker toplama yetkisini ortadan kaldırır. Böylece, ordu tamamen merkezi hükümetin kontrolüne girer ve vatandaşlar doğrudan devlete karşı sorumlu hale gelir. Bu da merkezi otoriteyi güçlendiren önemli bir adımdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, eyalet valilerinin askeri yetkilerinin artırılması, merkezi otoriteyi güçlendirme hedefiyle yapılan düzenlemelerden biri değildir; aksine bu hedefe ters düşer.
Cevap D seçeneğidir.
