Bazı filozoflar, tüm insanlar için geçerli, değişmez ve evrensel bir ahlak yasasının var olduğunu savunurken, bazıları ise ahlaki değerlerin toplumsal koşullara, kültüre veya bireysel tercihlere göre değiştiğini, dolayısıyla evrensel bir yasanın mümkün olmadığını iddia eder.
Aşağıdaki filozoflardan hangisi evrensel bir ahlak yasasının varlığını savunan görüşe örnek olarak gösterilemez?
A) Immanuel Kant
B) Sokrates
C) Platon
D) Jeremy Bentham
E) Jean-Jacques Rousseau
Bu soru, ahlak felsefesindeki temel tartışmalardan birini, yani evrensel bir ahlak yasasının olup olmadığı meselesini ele alıyor. Bazı filozoflar, tüm insanlar için geçerli, değişmez ve evrensel ahlaki ilkelerin varlığına inanırken, bazıları ise ahlakın duruma, kültüre veya bireysel tercihlere göre değiştiğini savunur. Bizden istenen, evrensel bir ahlak yasasının varlığını savunan görüşe örnek olarak gösterilemeyecek filozofu bulmaktır.
- Evrensel Ahlak Yasası: Tüm insanlar için her zaman ve her yerde geçerli olan, koşullara veya kişisel tercihlere göre değişmeyen, mutlak ve objektif ahlaki ilkeler bütünüdür.
- Şimdi seçeneklerdeki filozofların ahlak felsefesi yaklaşımlarını inceleyelim:
- A) Immanuel Kant: Kant, ahlak felsefesinin en önemli temsilcilerinden biridir. O, "Kategorik İmperatif" adını verdiği evrensel ve mutlak bir ahlak yasası formüle etmiştir. Kant'a göre, bir eylemin ahlaki değeri, sonuçlarından değil, o eylemi yaparken uyulan "ödev"den ve "iyi niyet"ten gelir. Bu ödev, akıl yoluyla herkes için geçerli olan evrensel bir yasaya uygun olmalıdır. Dolayısıyla Kant, evrensel bir ahlak yasasının varlığını kesinlikle savunur.
- B) Sokrates: Antik Yunan filozoflarından Sokrates, erdemin bilgi olduğunu ve kimsenin bilerek kötülük yapmayacağını savunmuştur. O, adalet, cesaret gibi erdemlerin evrensel ve objektif tanımlarını aramış, ahlaki doğruların akıl yoluyla keşfedilebileceğine inanmıştır. Bu da onun evrensel ahlaki ilkelere inandığını gösterir.
- C) Platon: Sokrates'in öğrencisi olan Platon, "İdealar Kuramı" ile tanınır. Ona göre, iyi, adalet, güzellik gibi ahlaki kavramlar, duyular dünyasından bağımsız, değişmez ve ezeli-ebedi "İdealar" olarak vardır. Bu İdealar, ahlaki değerlerin evrensel ve objektif temelini oluşturur. Platon da evrensel bir ahlak yasasının varlığını savunur.
- D) Jeremy Bentham: İngiliz filozof Jeremy Bentham, faydacılık (utilitarizm) akımının kurucusudur. Faydacılık, bir eylemin ahlaki doğruluğunu, o eylemin mümkün olan en fazla sayıda insana en fazla mutluluğu (faydayı) getirip getirmediğine göre değerlendirir. Bentham'a göre ahlakın temel ilkesi "en büyük mutluluk ilkesi"dir. Bu ilke, her durumda farklı sonuçlar doğurabilir ve eylemin kendisi değil, sonuçları önemlidir. Bu yaklaşım, ahlaki değerlerin duruma ve sonuçlara göre değişebileceğini ima eder ve Kant'ın savunduğu gibi mutlak, değişmez bir ahlak yasasından ziyade, sonuç odaklı bir değerlendirme sunar. Dolayısıyla, Bentham'ın faydacılığı, evrensel ve değişmez bir ahlak yasasının varlığını savunan görüşe örnek olarak gösterilemez; aksine, ahlaki değerlendirmeyi duruma ve sonuçlara bağlar.
- E) Jean-Jacques Rousseau: Rousseau, insanın doğuştan iyi olduğunu ve toplumun onu bozduğunu savunur. "Genel İrade" kavramıyla, bir toplumda tüm vatandaşların ortak iyiliğini hedefleyen bir iradenin varlığını öne sürer. Bu genel irade, bireysel çıkarların ötesinde, toplum için evrensel olarak doğru olanı temsil eder ve bir tür doğal hukuk veya evrensel ahlaki ilke barındırır. Bu nedenle Rousseau da evrensel ahlaki ilkelere inanır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Immanuel Kant, Sokrates, Platon ve Jean-Jacques Rousseau evrensel ahlak yasasının veya ilkelerinin varlığını savunan filozoflardır. Jeremy Bentham ise faydacılık yaklaşımıyla, ahlaki değerlendirmeyi sonuçlara ve faydaya bağladığı için, mutlak ve değişmez bir evrensel ahlak yasasının varlığını savunan görüşe örnek olarak gösterilemez.
Cevap D seçeneğidir.
