🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili 7. sınıf öğrencileri, bu ders notu, Türkçe dersinizin 2. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemek için hazırlandı. Sınavda başarılı olmanız için gerekli bilgileri burada bulacaksınız.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanmamızı sağlayan özel eklerdir. Fiilimsiler, fiil gibi çekimlenmezler (kip ve kişi eki almazlar) ama fiil gibi olumsuz yapılabilirler.
- İsim-fiiller (Ad-eylem): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yaparlar.
- Örnekler: "Kitap okumayı severim." (okumak), "Onunla görüşmek güzeldi." (görüşmek), "Bu bakış beni etkiledi." (bakış).
- ⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim olabilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örn: dondurma, çakmak, dolma)
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er", "-dik / -dık / -duk / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yaparlar ve genellikle bir ismi nitelerler.
- Örnekler: "Gelen misafirler oturdu." (gelen), "Kırılmış tabakları topladı." (kırılmış), "Koşar adım uzaklaştı." (koşar).
- 💡 İpucu: Sıfat-fiiller bazen niteledikleri isim düşerse adlaşmış sıfat-fiil olurlar. (Örn: "Gelenler oturdu." - Gelen insanlar anlamında).
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil / Ulaç): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe", "-r...mez", "-casına / -cesine", "-dığında / -diğinde", "-e...e", "-meksizin" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yaparlar, genellikle fiili veya fiilimsiyi zaman ya da durum yönünden belirtirler.
- Örnekler: "Koşarak geldi." (nasıl geldi?), "Gülünce güzelleşiyor." (ne zaman güzelleşiyor?), "Okurken not alırım." (ne zaman not alırım?).
📌 Cümle Türleri
Cümleler farklı özelliklerine göre gruplandırılır. Özellikle yapılarına göre cümleler sınavda sıkça sorulur.
Anlamına Göre Cümleler
- Olumlu Cümle: Yüklemde bildirilen işin yapıldığını, oluşun gerçekleştiğini veya durumun var olduğunu gösterir. (Örn: "Hava bugün çok güzel.")
- Olumsuz Cümle: Yüklemde bildirilen işin yapılmadığını, oluşun gerçekleşmediğini veya durumun var olmadığını gösterir. "-ma / -me", "yok", "değil" gibi ek ve sözcükler kullanılır. (Örn: "Hava bugün güzel değil.")
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek, bilgi almak amacıyla kurulan cümlelerdir. Soru işareti (?) ile biter. (Örn: "Bugün sinemaya gidecek miyiz?")
- Emir Cümlesi: Bir işin yapılmasını veya yapılmamasını buyruk şeklinde bildiren cümlelerdir. (Örn: "Hemen buraya gel!")
- Ünlem Cümlesi: Korku, şaşkınlık, sevinç, acı gibi yoğun duyguları anlatan cümlelerdir. Ünlem işareti (!) ile biter. (Örn: "Eyvah, anahtarımı unuttum!")
Yapısına Göre Cümleler
- Basit Cümle: Tek bir yargı (tek bir yüklem) içeren cümlelerdir. Cümlede fiilimsi bulunmaz. (Örn: "Çocuklar bahçede oynuyor.")
- Birleşik Cümle: Bir temel yargı (ana cümle) ve bu yargıyı tamamlayan en az bir yan yargı (yan cümle) içeren cümlelerdir.
- Girişik Birleşik Cümle: Yan cümlesi fiilimsilerle kurulan birleşik cümlelerdir. (Örn: "Kitap okumayı sevenler buraya gelsin." - "okumayı" fiilimsi).
- Ki'li Birleşik Cümle: İki ayrı cümlenin "ki" bağlacıyla birleşmesiyle oluşur. (Örn: "Biliyorum ki sen başaracaksın.")
- Şartlı Birleşik Cümle: Yan cümlesi "-se / -sa" şart ekiyle kurulan birleşik cümlelerdir. (Örn: "Erken yatarsa dinlenmiş olur.")
- İç İçe Birleşik Cümle: Bir cümlenin başka bir cümlenin içinde alıntı olarak kullanılmasıyla oluşur. (Örn: "Annem 'Yemeğini bitir.' dedi.")
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örn: "Kitap okudum, sonra uyudum.")
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin "ve, veya, ama, fakat, ancak, çünkü, lakin, de" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örn: "Ders çalıştım ama sınavım kötü geçti.")
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru bir şekilde kurulmaması sonucu ortaya çıkan hatalardır. Anlamsal ve yapısal olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.
- Anlamsal Bozukluklar: Cümlenin anlamıyla ilgili hatalardır.
- Gereksiz sözcük kullanımı: Aynı anlama gelen kelimelerin bir arada kullanılması. (Örn: "Gereksiz sözcük kullanımı hatası yapmayın.")
- Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması: Birbirine zıt anlamlı kelimelerin aynı cümlede yer alması. (Örn: "Eminim belki gelir.")
- Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması: Kelimenin cümledeki anlamına uygun olmaması. (Örn: "Bu olay sayesinde çok üzüldük." - sayesinde yerine yüzünden olmalı)
- Deyim ve atasözü yanlışları: Deyimlerin veya atasözlerinin yanlış anlamda ya da yanlış kelimelerle kullanılması. (Örn: "Etekleri zil çalmak" yerine "etekleri tutuşmak" demek.)
- Yapısal Bozukluklar: Cümlenin dil bilgisi kurallarına uymamasından kaynaklanan hatalardır.
- Öge eksikliği: Cümlede olması gereken bir özne, nesne, tümleç gibi bir ögenin bulunmaması. (Örn: "Kitabı okudu ve çok beğendi." - Neyi beğendi? Kitabı.)
- Tamlama yanlışları: İsim ve sıfat tamlamalarının yanlış kurulması. (Örn: "Özel ve devlet okulları" yerine "özel okullar ve devlet okulları".)
- Ek yanlışları: Cümlede yanlış ekin kullanılması veya eksik ek bulunması. (Örn: "Kitap okumasını severim." yerine "Kitap okumayı severim.")
💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyun ve her kelimenin, her ögenin yerli yerinde olup olmadığını sorgulayın.
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat etmek çok önemlidir.
Yazım Kuralları
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum adları, tarih ve gün adları (belirli bir tarihi belirtiyorsa) büyük harfle başlar.
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı: Bağlaç olan "de" ve "ki" her zaman ayrı yazılır. Ek olan "-de (-da)" ve "-ki" ise bitişik yazılır.
- "De" bağlacı cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Sen de gel." - "Sen gel.")
- "-de" eki cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evdeyim." - "Evim.")
- "Ki" bağlacı cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Biliyorum ki gelecek.")
- "-ki" eki (sıfat yapan veya ilgi zamiri olan) cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evdeki hesap." - "Ev hesap.")
- "Mi" Soru Ekinin Yazımı: Soru eki olan "mi / mı / mu / mü" her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı, kendinden sonraki eklerle bitişik yazılır. (Örn: "Gelecek misin?")
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması (iki kelime de anlamını yitirirse) veya ses düşmesi/türemesi varsa bitişik yazılır (Örn: "denizaltı", "kahvaltı"). Aksi durumlarda genellikle ayrı yazılır (Örn: "kedi balığı", "hava yolu").
Noktalama İşaretleri
- Virgül (,): Eş görevli sözcükleri veya söz gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak gibi birçok görevi vardır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlelerin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için veya sözün bitmediğini göstermek için konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarırken, vurgulanmak istenen sözleri belirtirken veya eser adlarını yazarken kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
📝 Unutma: Bol bol örnek çözerek ve konuları tekrar ederek bu bilgileri pekiştirebilirsin. Başarılar dilerim!
