🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel dil bilgisi ve anlam konularını sade bir dille özetlemektedir. Sınavınızda başarılar dileriz!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan ama fiil özelliklerini (kip ve şahıs eki almazlar) koruyan sözcüklerdir. Cümlede yan cümle kurmaya yardımcı olurlar.
- İsim-fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Kitap okumayı çok severim." (Okuma bir eylemin adı olmuş.)
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi isimden önce gelir veya adlaşır.
- Örnek: "Gelen misafirleri kapıda karşıladık." (Gelen, misafir ismini niteliyor.)
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi fiili veya fiilimsiyi zaman ya da durum yönünden belirtir.
- Örnek: "Koşarak eve gitti." (Nasıl gitti? Koşarak.)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekleri (-ma, -ış, -mak) alan bazı kelimeler zamanla bir varlığın veya kavramın kalıcı adı olabilir. Bu durumda fiilimsi özelliğini kaybeder ve gerçek bir isim olur. (Örn: "Dondurma", "Çakmak", "Danışma")
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümleyi oluşturan ve cümlede belirli görevler üstlenen sözcük veya sözcük gruplarına cümlenin ögeleri denir. Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak önemlidir.
- Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur.
- Örnek: "Çocuklar bahçede oyun oynuyor." (Oynuyor yüklem.)
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. "Kim?", "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Kuşlar gökyüzünde süzülüyordu." (Süzülen kim? Kuşlar.)
- Nesne: Yüklemdeki işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
- Belirtili Nesne: "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur. İsmin -i hâl ekini alır. (Örn: "Defteri masaya bıraktı.")
- Belirtisiz Nesne: "Ne?" sorusuyla bulunur (özneyi bulduktan sonra). İsmin yalın hâlinde olur. (Örn: "Babam bize hediye aldı.")
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer, yön, bulunma, ayrılma gibi açılardan tamamlar. "-e, -de, -den" hâl eklerini alır. "Kime?, Kimde?, Kimden?, Neye?, Neyde?, Neyden?, Nereye?, Nerede?, Nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Kitapları dolaba yerleştirdi." (Nereye? Dolaba.)
- Zarf Tümleci: Yüklemi durum, zaman, miktar, sebep, araç gibi yönlerden tamamlar. "Nasıl?, Ne zaman?, Ne kadar?, Niçin?, Neden?, Kiminle?, Neyle?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Hızlıca odadan çıktı." (Nasıl çıktı? Hızlıca.)
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken söz öbeklerini (tamlamalar, deyimler, birleşik fiiller, fiilimsiler ve onlara bağlı kelimeler) asla bölmeyin. Onlar tek bir öge kabul edilir.
📝 Yazım Kuralları
Türkçede kelimelerin doğru yazılması, anlam karışıklığını önlemek ve iletişimi kolaylaştırmak için çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), kurum adları, kitap/dergi/gazete adları, belirli gün ve ay adları büyük harfle başlar.
- Örnek: "Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı"
- "De/Da" Bağlacının ve Ekinin Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Ek olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
- Örnek (Bağlaç): "Sen de gelmelisin." (Çıkar: "Sen gelmelisin." Anlam bozulmaz.)
- Örnek (Ek): "Evde kimse yok." (Çıkar: "Ev kimse yok." Anlam bozulur.)
- "Ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. Ek olan "-ki" (ilgi eki veya sıfat yapan ek) bitişik yazılır. "Ki"nin yerine "-ler" eki getirilebiliyorsa ektir, getirilemiyorsa bağlaçtır.
- Örnek (Bağlaç): "Biliyorum ki sen de seversin." (Biliyorumkiler olmaz.)
- Örnek (Ek): "Evdeki hesap çarşıya uymaz." (Evdekiler olur.)
- "Mi" Soru Ekinin Yazımı: "Mi" soru eki her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeye bitişmez. Kendinden sonra gelen ekler ise "mi"ye bitişik yazılır.
- Örnek: "Geldin mi?" "Gelecek misin?"
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa bitişik yazılır. Yoksa ayrı yazılır.
- Örnek: "Kahvaltı" (kahve altı), "Ateşböceği" (anlam kayması), "Deniz anası" (anlam kayması yok, ayrı).
🛑 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, okumayı ve anlamayı kolaylaştıran, duygu ve düşünceleri daha doğru ifade etmemizi sağlayan sembollerdir.
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
- Örnek: "Ders bitti." "Dr." "2. sınıf"
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak gibi birçok görevi vardır.
- Örnek: "Pazardan elma, armut, muz aldım." "Sevgili Öğrenciler,"
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Örnek: "Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi."
- Soru İşareti (?): Soru anlamı taşıyan cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin veya seslenmelerin sonuna konur.
- Örnek: "Eyvah! Geç kaldım!" "Dur!"
- Kesme İşareti ('): Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırır. Sayılara getirilen ekleri ayırır.
- Örnek: "Ankara'ya", "TBMM'nin", "1999'da"
💡 İpucu: Türkçede bağlaçlardan önce veya sonra virgül kullanılmaz. Tekrarlı bağlaçlar arasına da virgül konmaz.
