🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 6. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavınızda başarılar dileriz!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılır ve genellikle kendinden sonraki ismi niteler.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca / -ünce / -unca", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...mez", "-e...e", "-a...a", "-casına / -cesine", "-maksızın / -meksizin", "-dığında / -diğinde" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi kullanılır ve fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler (özellikle isim-fiiller), zamanla fiil özelliğini tamamen kaybederek kalıcı isim olabilirler (örn: dondurma, çakmak, ekmek). Bunlar fiilimsi sayılmaz.
💡 İpucu: Fiilimsiler çekimli fiil değildir. Yani şahıs ve zaman eki almazlar. "Geliyor" bir fiilimsi değil, çekimli fiildir.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümlenin anlamlı bir bütün oluşturmasını sağlayan yapı taşlarıdır. Temel ve yardımcı ögeler olarak ikiye ayrılırlar:
- Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren, işi, oluşu, durumu anlatan temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. (Ne yaptı? Ne oldu? Kimdir? Nedir? sorularına cevap verir.)
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. (Kim? Ne? sorularına cevap verir.)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır.
- Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Kimi? Neyi?" sorularına cevap verir ve belirtme hâl eki (-i, -ı, -u, -ü) alır.
- Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuna cevap verir ve hâl eki almaz.
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin bildirdiği işin yapıldığı, yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri belirtir. "-e, -de, -den" hâl eklerini alır. (Kime? Neye? Nereye? Kimde? Nerede? Nerede? Kimden? Neyden? Nerden? sorularına cevap verir.)
- Zarf Tümleci (Durum ve Zaman Tamlayıcısı): Yüklemin anlamını durum, zaman, miktar, sebep, araç, şart vb. yönlerden tamamlar. (Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Niçin? Neden? Kiminle? Neyle? sorularına cevap verir.)
⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işinizi kolaylaştırır. Tamlamaları (isim tamlaması, sıfat tamlaması) ve deyimleri asla bölmeyin, tek öge olarak kabul edin.
📌 Yazım Kuralları
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Sınavda sıkça karşınıza çıkabilecek bazı kurallar şunlardır:
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, unvanlar), kurum ve kuruluş adları, kitap, dergi, gazete adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- "-de / -da" Bağlacı ve Eki: Bağlaç olan "-de / -da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (örn: Sen de gel.). Ek olan "-de / -da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (örn: Evde kimse yok.).
- "-ki" Bağlacı ve Eki: Bağlaç olan "-ki" ayrı yazılır (örn: Bilirim ki sen de seversin.). İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır (örn: Benimki, duvardaki.).
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Ses düşmesi, türemesi veya anlam kayması varsa bitişik yazılır (örn: kaynana, pazartesi, kuşburnu). Anlam kayması yoksa veya iki kelime de gerçek anlamını koruyorsa ayrı yazılır (örn: deniz anası, kuru yemiş).
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle harflerle yazılır (örn: iki yüz). Ancak para, ölçü, istatistik gibi durumlarda rakamla yazılabilir (örn: 15 kilogram). Saatler ve dakikalar arasına tek nokta konur (örn: 14.30).
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlamı netleştirmek, vurguyu belirtmek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözlerin başına ve sonuna, hitaplardan sonra, özneyi vurgulamak için kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için, ögeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna, seslenme ve hitaplardan sonra konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri doğrudan aktarmak için, özel olarak belirtilmek istenen kelimeler veya eser adları için kullanılır.
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlede anlamın açık ve net olmasını engelleyen, cümlenin doğru anlaşılmasını zorlaştıran durumlara anlatım bozukluğu denir. İki ana başlıkta incelenir:
- Anlamsal Bozukluklar: Anlamla ilgili hatalardır.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen iki kelimenin bir arada kullanılması (örn: eş anlamlı kelimeler).
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbirine zıt veya çelişen kelimelerin aynı cümlede yer alması (örn: kesinlik ve ihtimal bildiren kelimelerin bir arada olması).
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir kelimenin cümle içinde uygun olmayan bir anlamda kullanılması.
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Kelimenin cümledeki yerinin anlamı değiştirmesi veya bozması.
- Deyim ve Atasözü Yanlışlıkları: Deyim veya atasözünün yanlış kullanılması, değiştirilmesi.
- Anlam Belirsizliği: Cümlede kastedilen kişinin veya şeyin net olmaması (örn: zamir eksikliği).
- Yapısal Bozukluklar: Cümlenin yapısıyla ilgili hatalardır.
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya şahıs açısından uyuşmaması.
- Ek Eylemin Yanlış Kullanılması: Ek eylemin (idi, imiş, ise, -dir) eksik veya yanlış kullanılması.
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalar (örn: tamlayan veya tamlanan eksikliği).
- Yüklem Eksikliği: Bir cümlede birden fazla yargı varken ortak yüklemin uygun olmaması.
💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyun ve her kelimenin cümleye katkısını sorgulayın.
📌 Söz Sanatları (Edebî Sanatlar)
Şiirde veya düz yazıda anlatımı daha etkili, güzel ve çarpıcı kılmak için kullanılan anlatım teknikleridir.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında, ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. (Örn: Çocuk, aslan gibi güçlüydü.)
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özelliklerin verilmesidir. (Örn: Rüzgâr fısıldıyordu.)
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkların konuşturulmasıdır. Konuşturma olan her yerde kişileştirme de vardır. (Örn: Ağaç dedi ki: "Beni kesmeyin.")
- Abartma (Mübalağa): Bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük göstermektir. (Örn: Bir fırtına koptu ki dağlar yerinden oynadı.)
- Tezat (Karşıtlık): Birbirine zıt kavram veya durumların aynı düşünce içinde bir arada kullanılmasıdır. (Örn: Ağlarım hatıra geldikçe güldüklerim.)
📝 Unutma: Bu konuları tekrar et, örnekleri incele ve bol bol soru çözerek bilgilerini pekiştir. Başarı seninle olsun!
