Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında ekonomi alanında bağımsız ve milli bir politika izlenmesi hedeflenmiştir. Bu hedefe ulaşmak için çeşitli adımlar atılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, bu dönemde ekonomi alanında atılan adımlardan biri değildir?
A) Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun çıkarılması
B) İzmir İktisat Kongresi'nin toplanması
C) Devletçilik ilkesinin benimsenmesi
D) Kapitülasyonların yeniden yürürlüğe konulması
Sevgili öğrenciler, bu soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında ekonomi alanında izlenen temel politikaları ve atılan adımları anlamamız için çok önemli. Yeni kurulan bir devletin en büyük hedeflerinden biri, siyasi bağımsızlığının yanı sıra ekonomik bağımsızlığını da sağlamaktır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun çıkarılması: Bu kanun, 1927 yılında çıkarılmıştır. Amacı, yerli sanayiyi desteklemek, özel sektörün sanayi yatırımları yapmasını teşvik etmek ve böylece ülkenin kendi kendine yeten bir ekonomik yapıya kavuşmasını sağlamaktı. Bu, kesinlikle milli ve bağımsız bir ekonomi hedefiyle atılmış önemli bir adımdır.
- B) İzmir İktisat Kongresi'nin toplanması: 1923 yılında, henüz Cumhuriyet ilan edilmeden önce toplanan bu kongre, yeni Türk devletinin ekonomik yol haritasını belirlemek amacıyla düzenlenmiştir. Kongrede alınan kararlar, milli ve bağımsız bir ekonomi kurma, yerli üretimi destekleme ve yabancı sermayenin kontrolsüz etkisinden kaçınma gibi temel ilkeleri ortaya koymuştur. Bu da milli ekonomi hedefiyle uyumludur.
- C) Devletçilik ilkesinin benimsenmesi: Özellikle 1930'lu yıllardan itibaren Türkiye ekonomisinde uygulanan devletçilik ilkesi, özel sektörün yetersiz kaldığı veya yatırım yapmaktan çekindiği alanlarda devletin doğrudan ekonomik faaliyetlere girişmesini ifade eder. Bu ilke, ülkenin kalkınmasını hızlandırmak, temel sanayileri kurmak ve ekonomik bağımsızlığı pekiştirmek amacıyla benimsenmiştir. Bu da milli ve bağımsız ekonomi hedefine hizmet eden bir yaklaşımdır.
- D) Kapitülasyonların yeniden yürürlüğe konulması: Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti döneminde yabancı devletlere verilen ekonomik, hukuki ve idari ayrıcalıklardı. Bu ayrıcalıklar, Osmanlı ekonomisini yabancıların denetimine sokmuş, yerli sanayinin gelişmesini engellemiş ve devletin egemenliğini zayıflatmıştı. Türkiye Cumhuriyeti'nin en önemli başarılarından biri, Lozan Barış Antlaşması (1923) ile kapitülasyonları tamamen kaldırmak olmuştur. Kapitülasyonların kaldırılması, tam bağımsız bir ekonomi kurmanın temel şartıydı. Dolayısıyla, kapitülasyonların "yeniden yürürlüğe konulması" gibi bir durum, milli ve bağımsız ekonomi hedefine tamamen zıt bir eylem olurdu. Tam tersine, bu ayrıcalıklar ortadan kaldırılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, A, B ve C seçeneklerindeki adımlar, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında ekonomi alanında bağımsız ve milli bir politika izlenmesi hedefine ulaşmak için atılan adımlardır. Ancak D seçeneği, bu hedefin tam tersi bir durumu ifade etmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
