9. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo meb Test 3

Bir öğrenci, difüzyon hızını etkileyen faktörleri incelemek için aşağıdaki deneyi tasarlamıştır:
Aynı büyüklükteki üç ayrı behere $100 \text{ mL}$ saf su koymuştur.
I. Behere $20^\circ C$'de bir küp şeker atmıştır.
II. Behere $40^\circ C$'de bir küp şeker atmıştır.
III. Behere $20^\circ C$'de toz şeker atmıştır.

Öğrenci, şekerlerin suda çözünme hızlarını karşılaştırarak difüzyon hızını gözlemlemek istemektedir. Buna göre, öğrenci hangi iki behirdeki değişimi karşılaştırırsa, "sıcaklığın difüzyon hızına etkisi" hakkında kesin bir sonuca ulaşabilir?

A) I ve II

B) I ve III

C) II ve III

D) I, II ve III

E) Sadece II

Bu deneyde, difüzyon hızını etkileyen faktörlerden biri olan sıcaklığın etkisini belirlemek istiyoruz. Bilimsel deneylerde, bir faktörün etkisini doğru bir şekilde gözlemleyebilmek için kontrollü deney prensibini uygulamamız gerekir. Bu prensibe göre, incelemek istediğimiz faktör (bağımsız değişken) dışındaki tüm diğer faktörler (kontrol edilen değişkenler) sabit tutulmalıdır.

• Öğrencinin deney düzeneklerini inceleyelim:
• Beher I: $100 \text{ mL}$ su, $20^\circ C$ sıcaklık, küp şeker.
• Beher II: $100 \text{ mL}$ su, $40^\circ C$ sıcaklık, küp şeker.
• Beher III: $100 \text{ mL}$ su, $20^\circ C$ sıcaklık, toz şeker.

Şimdi, "sıcaklığın difüzyon hızına etkisi"ni gözlemlemek için hangi iki behirdeki değişimi karşılaştırmamız gerektiğini bulalım:

• İncelemek istediğimiz faktör (bağımsız değişken): Sıcaklık.
• Sabit tutmamız gereken diğer faktörler (kontrol edilen değişkenler): Suyun miktarı, suyun cinsi, şekerin cinsi ve şekerin temas yüzeyi (küp veya toz olması).

Seçenekleri değerlendirelim:

• A) I ve II:

  Beher I'de $20^\circ C$'de küp şeker, Beher II'de ise $40^\circ C$'de küp şeker bulunmaktadır. Bu iki beherde, su miktarı ve cinsi aynıdır. Şekerin cinsi (küp şeker) de aynıdır. Tek farklı olan faktör sıcaklıktır ($20^\circ C$ ve $40^\circ C$). Bu karşılaştırma, sıcaklığın difüzyon hızına etkisini doğrudan gözlemlememizi sağlar.

• B) I ve III:

  Beher I'de $20^\circ C$'de küp şeker, Beher III'te ise $20^\circ C$'de toz şeker bulunmaktadır. Bu iki beherde sıcaklık aynıdır ($20^\circ C$). Ancak şekerlerin formu (küp ve toz) farklıdır. Bu karşılaştırma, şekerin temas yüzeyinin (parçacık büyüklüğünün) difüzyon hızına etkisini gösterir, sıcaklığınkini değil.

• C) II ve III:

  Beher II'de $40^\circ C$'de küp şeker, Beher III'te ise $20^\circ C$'de toz şeker bulunmaktadır. Bu iki beherde hem sıcaklık ($40^\circ C$ ve $20^\circ C$) hem de şekerin formu (küp ve toz) farklıdır. İki faktör aynı anda değiştiği için, gözlemlediğimiz değişimin hangi faktörden kaynaklandığını kesin olarak belirleyemeyiz. Bu, kontrollü bir deney olmaz.

• D) I, II ve III:

  Tüm beherleri aynı anda karşılaştırmak, tek bir faktörün etkisini izole etmemizi engeller.

• E) Sadece II:

  Tek bir behere bakarak herhangi bir karşılaştırma veya sonuca ulaşamayız.

Sonuç olarak, sıcaklığın difüzyon hızına etkisini gözlemlemek için, sıcaklık dışındaki tüm faktörlerin aynı olduğu deney düzeneklerini karşılaştırmalıyız. Bu da Beher I ve Beher II'dir.

Cevap A seçeneğidir.