11. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo meb Test 1

İnsan vücudunda oksijen ($O_2$) ve karbondioksit ($CO_2$) gazlarının taşınımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Oksijenin büyük bir kısmı alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.

B) Karbondioksitin büyük bir kısmı bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

C) Oksijenin az bir kısmı kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

D) Karbondioksitin bir kısmı hemoglobinin farklı bir bölgesine bağlanarak karbaminohemoglobin oluşturur.

E) Kanın $pH$ değeri düştüğünde, hemoglobinin oksijene olan ilgisi artar ve daha fazla oksijen bağlanır.

Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda insan vücudunda oksijen ($O_2$) ve karbondioksit ($CO_2$) gazlarının taşınımı ile ilgili bilgileri değerlendireceğiz. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyerek doğru cevabı bulalım.

• A) Oksijenin büyük bir kısmı alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Oksijenin yaklaşık %97-98'i, alyuvarların içinde bulunan hemoglobin adı verilen demir içeren proteine bağlanarak oksihemoglobin ($HbO_2$) şeklinde taşınır. Hemoglobin, oksijenin akciğerlerden dokulara verimli bir şekilde taşınmasını sağlayan temel moleküldür.

• B) Karbondioksitin büyük bir kısmı bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. Karbondioksitin yaklaşık %70'i, alyuvarların içinde karbonik anhidraz enzimi yardımıyla su ile birleşerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Karbonik asit hızla bikarbonat iyonlarına ($HCO_3^-$) ve hidrojen iyonlarına ($H^+$) ayrışır. Bikarbonat iyonları daha sonra kan plazmasına geçerek bu şekilde taşınır. Bu mekanizma, kanın $pH$ dengesinin korunmasında da önemli rol oynar.

• C) Oksijenin az bir kısmı kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Oksijenin yaklaşık %2-3'ü, doğrudan kan plazmasında çözünmüş halde taşınır. Bu miktar az olsa da, kan ile dokular arasındaki oksijen alışverişi için önemli bir başlangıç noktasıdır ve parsiyel oksijen basıncını belirler.

• D) Karbondioksitin bir kısmı hemoglobinin farklı bir bölgesine bağlanarak karbaminohemoglobin oluşturur.

  Bu ifade doğrudur. Karbondioksitin yaklaşık %20-23'ü, hemoglobinin oksijenin bağlandığı demir atomlarına değil, protein kısmındaki amino gruplarına bağlanır. Bu bileşiğe karbaminohemoglobin ($HbCO_2$) denir. Bu taşıma şekli de $CO_2$'nin dokulardan akciğerlere taşınmasında etkilidir.

• E) Kanın $pH$ değeri düştüğünde, hemoglobinin oksijene olan ilgisi artar ve daha fazla oksijen bağlanır.

  Bu ifade yanlıştır. Kanın $pH$ değeri düştüğünde (yani kan daha asidik hale geldiğinde), bu durum genellikle dokularda metabolik aktivitenin arttığını ve daha fazla karbondioksit üretildiğini gösterir. Bu asidik ortamda, hemoglobinin oksijene olan ilgisi (afinitesi) azalır. Bu azalma, hemoglobinin oksijeni daha kolay bırakarak dokulara vermesini sağlar. Bu olaya "Bohr etkisi" denir. Dolayısıyla, $pH$ düştüğünde hemoglobinin oksijene ilgisi *azalır* ve *daha az* oksijen bağlanır (veya daha fazla oksijen serbest bırakılır).

Yukarıdaki açıklamalara göre, E seçeneğindeki ifade fizyolojik olarak yanlıştır.

Cevap E seçeneğidir.