11. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo meb Test 2

İnsanda karbondioksitin kanda taşınma yolları ve ilgili mekanizmalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi YANLIŞTIR?

A) Karbondioksitin küçük bir kısmı ($%7$) kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

B) Karbondioksitin önemli bir kısmı ($%23$), karbaminohemoglobin şeklinde alyuvarlarda taşınır.

C) Karbondioksitin en büyük kısmı ($%70$), bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

D) Bikarbonat iyonları, alyuvarların içinde oluşur ve daha sonra plazmaya geçerek taşınır.

E) Karbonik anhidraz enzimi, karbondioksitin su ile birleşerek bikarbonat iyonlarına dönüşümünü akciğer kılcallarında hızlandırır.

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Karbondioksitin kanda taşınması, solunum sistemimizin en önemli görevlerinden biridir. Vücudumuzdaki hücreler metabolik faaliyetler sonucunda karbondioksit üretir ve bu karbondioksitin akciğerlere taşınarak dışarı atılması gerekir. Şimdi, bu taşınma yolları ve mekanizmaları ile ilgili verilen seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangisinin yanlış olduğunu bulalım.

• A) Karbondioksitin küçük bir kısmı ($%7$) kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Karbondioksit, kan plazmasında doğrudan çözünebilen bir gazdır. Ancak çözünürlüğü çok yüksek olmadığı için, bu yöntemle taşınan miktar toplam karbondioksitin yaklaşık %7'sini oluşturur. Bu, karbondioksitin kanda taşınma yollarından biridir.

• B) Karbondioksitin önemli bir kısmı ($%23$), karbaminohemoglobin şeklinde alyuvarlarda taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. Karbondioksit, alyuvarların içinde bulunan hemoglobin molekülüne bağlanabilir. Ancak oksijenin bağlandığı demir atomuna değil, hemoglobinin amino gruplarına bağlanır. Bu bileşiğe karbaminohemoglobin denir. Bu yolla taşınan karbondioksit miktarı, toplam karbondioksitin yaklaşık %20-30'unu (yaklaşık %23) oluşturur.

• C) Karbondioksitin en büyük kısmı ($%70$), bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur ve karbondioksit taşınmasının ana yoludur. Vücutta üretilen karbondioksitin yaklaşık %70'i, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır. Bu mekanizma, kanın pH dengesinin korunmasında da önemli rol oynar.

• D) Bikarbonat iyonları, alyuvarların içinde oluşur ve daha sonra plazmaya geçerek taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. Doku kılcallarında, hücrelerden çıkan karbondioksit alyuvarların içine girer. Alyuvarların içinde, karbonik anhidraz enzimi sayesinde su ile birleşerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Karbonik asit hemen $H^+$ ve $HCO_3^-$ iyonlarına ayrışır. Oluşan bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$), alyuvarlardan plazmaya geçerek taşınır. Bu sırada, elektriksel dengeyi sağlamak için klor iyonları ($Cl^-$) plazmadan alyuvarın içine girer (klor kayması).

• E) Karbonik anhidraz enzimi, karbondioksitin su ile birleşerek bikarbonat iyonlarına dönüşümünü akciğer kılcallarında hızlandırır.

  Bu ifade YANLIŞTIR. Karbonik anhidraz enzimi, karbondioksitin su ile birleşerek bikarbonat iyonlarına dönüşümünü hızlandırır, EVET. Ancak bu olay, karbondioksitin hücrelerden kana geçtiği ve taşınmaya başladığı yer olan **doku kılcallarında** yoğun olarak gerçekleşir. Akciğer kılcallarında ise durum tam tersidir. Akciğerlerde, kandan karbondioksitin atılması gerektiği için, bikarbonat iyonları tekrar alyuvarlara girer, $H^+$ ile birleşerek karbonik asit oluşturur ve karbonik anhidraz enzimi sayesinde karbonik asit tekrar $CO_2$ ve $H_2O$'ya ayrışır. Yani, akciğer kılcallarında enzim, bikarbonat iyonlarının $CO_2$'ye dönüşümünü hızlandırır, $CO_2$'den bikarbonat oluşumunu değil. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.

Cevap E seçeneğidir.