12. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 2

Bitkilerde su ve mineral taşınmasında görevli ksilem dokusu ile ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisi yanlıştır?

A) Ksilem, trakeidler ve odun borularından (elementlerinden) oluşur.

B) Ksilem elemanları genellikle ölü hücrelerden oluşur ve çeperleri ligninle kalınlaşmıştır.

C) Ksilemde taşınan su ve mineraller, aktif taşıma ile yukarı doğru itilir.

D) Ksilem, bitkiye mekanik destek de sağlar.

E) Ksilemde suyun taşınması sırasında bir su sütunu oluşur ve bu sütun kopmadan sürekli olarak yukarı taşınır.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bitkilerde su ve mineral taşınmasında hayati bir rol oynayan ksilem dokusu ile ilgili verilen seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangisinin yanlış olduğunu bulalım:

• A) Ksilem, trakeidler ve odun borularından (elementlerinden) oluşur.

  Bu ifade doğrudur. Ksilem dokusu, su ve mineral iletimini sağlayan temel elemanlar olan trakeidler ve odun boruları (trakea veya damar elementleri olarak da bilinir) içerir. Ayrıca ksilem parankiması ve ksilem lifleri gibi destekleyici hücreler de bulunur.

• B) Ksilem elemanları genellikle ölü hücrelerden oluşur ve çeperleri ligninle kalınlaşmıştır.

  Bu ifade de doğrudur. Su ve mineral taşıyan trakeidler ve odun boruları, olgunlaştıklarında sitoplazmalarını ve çekirdeklerini kaybederek ölü hücrelere dönüşürler. Hücre çeperleri ise lignin adı verilen sert bir madde ile kalınlaşır. Bu lignin, hem suyun taşınması sırasında oluşan negatif basınca karşı dokunun çökmesini engeller hem de bitkiye mekanik destek sağlar.

• C) Ksilemde taşınan su ve mineraller, aktif taşıma ile yukarı doğru itilir.

  Bu ifade yanlıştır. Bitkilerde suyun ksilemde uzun mesafeler boyunca taşınması, büyük ölçüde pasif bir süreç olan terleme (transpirasyon) çekimi ile gerçekleşir. Yapraklardan su buharlaştıkça, ksilemde bir negatif basınç (gerilim) oluşur ve bu basınç, su moleküllerinin birbirine ve ksilem çeperlerine tutunma (kohezyon ve adezyon) özellikleri sayesinde bir su sütununu köklerden yapraklara doğru çeker. Kök basıncı gibi bazı mekanizmalar aktif taşıma ile ilişkilidir (minerallerin kök hücrelerine aktif alımı ve ksileme pompalanması), ancak bu, suyun tüm bitki boyunca aktif olarak "yukarı itildiği" anlamına gelmez. Suyun büyük ölçekli hareketi pasiftir.

• D) Ksilem, bitkiye mekanik destek de sağlar.

  Bu ifade doğrudur. Ksilem elemanlarının ligninle kalınlaşmış sert çeperleri, bitkinin dik durmasını sağlayan önemli bir yapısal destek görevi görür. Bu sayede bitki rüzgara ve yer çekimine karşı dayanıklılık kazanır.

• E) Ksilemde suyun taşınması sırasında bir su sütunu oluşur ve bu sütun kopmadan sürekli olarak yukarı taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Kohezyon-Gerilim teorisine göre, su molekülleri arasındaki çekim kuvveti (kohezyon) ve su molekülleri ile ksilem çeperleri arasındaki çekim kuvveti (adezyon) sayesinde, ksilem içinde kesintisiz bir su sütunu oluşur. Yapraklardan terleme ile su buharlaştıkça oluşan gerilim, bu su sütununu koparmadan sürekli olarak yukarı doğru çeker.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, ksilemde suyun taşınmasının temel mekanizması aktif taşıma ile "itilmek" değil, pasif bir süreç olan terleme çekimi ile "çekilmek"tir.

Cevap C seçeneğidir.