12. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2

Bitkilerde suyun taşınmasıyla ilgili kılcallık, kök basıncı ve terleme-kohezyon teorileri incelendiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kılcallık, su moleküllerinin ksilem borularının dar çapı sayesinde yukarı doğru çekilmesi prensibine dayanır.

B) Kök basıncı, kök hücreleri tarafından aktif taşımayla alınan minerallerin ozmotik olarak su çekmesiyle oluşur ve suyu ksilemde yukarı iter.

C) Terleme-kohezyon teorisi, su moleküllerinin kohezyon kuvveti ile birbirine tutunarak ve transpirasyon (terleme) ile oluşan çekim kuvvetiyle yukarı çekildiğini açıklar.

D) Terleme-kohezyon teorisi, suyun bitkide en uzun mesafelere taşınmasında en önemli mekanizma olarak kabul edilir.

E) Kök basıncı, suyun bitkide çok yüksek mesafelere taşınmasında terleme-kohezyon teorisi kadar etkili bir kuvvettir.

Sevgili öğrenciler, bitkilerde suyun taşınması, karmaşık ama bir o kadar da büyüleyici bir süreçtir. Bu süreçte kılcallık, kök basıncı ve terleme-kohezyon teorisi gibi farklı mekanizmalar rol oynar. Şimdi, sorudaki her bir ifadeyi tek tek inceleyerek hangisinin yanlış olduğunu bulalım:

• A) Kılcallık, su moleküllerinin ksilem borularının dar çapı sayesinde yukarı doğru çekilmesi prensibine dayanır.

  Bu ifade doğrudur. Kılcallık, suyun ince borularda (ksilem boruları gibi) yerçekimine karşı yükselme yeteneğidir. Bu durum, su moleküllerinin birbirine (kohezyon) ve boru çeperlerine (adezyon) tutunma kuvvetleri sayesinde gerçekleşir. Ancak kılcallık tek başına suyu çok yüksek mesafelere taşıyamaz, etkisi sınırlıdır.

• B) Kök basıncı, kök hücreleri tarafından aktif taşımayla alınan minerallerin ozmotik olarak su çekmesiyle oluşur ve suyu ksilemde yukarı iter.

  Bu ifade de doğrudur. Kök hücreleri, topraktan aktif olarak mineral iyonlarını alır ve bunları ksileme pompalar. Ksilemdeki mineral konsantrasyonu arttığında, ozmoz yoluyla su da ksileme girer. Bu su girişi, ksilemde pozitif bir basınç oluşturarak suyu yukarı doğru itmeye başlar. Kök basıncı genellikle geceleri, terlemenin az olduğu zamanlarda daha belirgindir ve guttasyon (damlama) olayına neden olabilir.

• C) Terleme-kohezyon teorisi, su moleküllerinin kohezyon kuvveti ile birbirine tutunarak ve transpirasyon (terleme) ile oluşan çekim kuvvetiyle yukarı çekildiğini açıklar.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur. Terleme-kohezyon teorisi, bitkilerde suyun uzun mesafeli taşınmasının ana mekanizmasıdır. Su molekülleri arasındaki güçlü kohezyon (birbirine tutunma) kuvveti sayesinde, ksilemde sürekli bir su sütunu oluşur. Yapraklardan terleme (transpirasyon) yoluyla su buharlaştıkça, buharlaşan her su molekülü, arkasındaki diğer su moleküllerini yukarı doğru çeker ve böylece köklerden yapraklara kadar kesintisiz bir su akışı sağlanır.

• D) Terleme-kohezyon teorisi, suyun bitkide en uzun mesafelere taşınmasında en önemli mekanizma olarak kabul edilir.

  Bu ifade de doğrudur. Yukarıda açıklandığı gibi, terleme-kohezyon teorisi, suyun devasa ağaçların tepelerine kadar taşınmasını sağlayan en güçlü ve etkili mekanizmadır. Kılcallık ve kök basıncı belirli bir katkı sağlasa da, suyun yüzlerce metre yüksekliğe taşınmasında terleme-kohezyon teorisinin oluşturduğu çekim kuvveti temel itici güçtür.

• E) Kök basıncı, suyun bitkide çok yüksek mesafelere taşınmasında terleme-kohezyon teorisi kadar etkili bir kuvvettir.

  Bu ifade yanlıştır. Kök basıncı, suyu ksilemde yalnızca birkaç metre (genellikle 1-2 metre, en fazla 5-10 metre) yukarı itebilir. Bu, özellikle çok uzun ağaçlarda suyun tepelere ulaşması için yeterli değildir. Terleme-kohezyon teorisi ise, suyun 100 metreden daha yüksek ağaçların tepelerine kadar taşınmasını sağlayacak kadar güçlü bir çekim kuvveti oluşturur. Dolayısıyla, kök basıncı, terleme-kohezyon teorisi kadar etkili değildir ve uzun mesafeli taşımada ikincil bir rol oynar.

Cevap E seçeneğidir.