II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru ve sonrasında, Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki talepleri, Türk dış politikasının Batı'ya yönelmesinde kilit bir rol oynamıştır. Özellikle Boğazlar sorunu, uluslararası arenada büyük yankı uyandırmıştır.
Sovyetler Birliği'nin $1945$ yılında Türkiye'den Boğazlar ile ilgili talepleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almıştır?
A) Boğazlar'ın tamamen uluslararası statüden çıkarılarak Türkiye'nin mutlak egemenliğine bırakılması.
B) Boğazlar'ın yönetiminin Birleşmiş Milletler kontrolüne devredilmesi.
C) Boğazlar'ın savunması için Türkiye ile ortak bir savunma sistemi kurulması ve Sovyet üsleri açılması.
D) Boğazlar'dan geçiş ücretlerinin tüm ülkeler için kaldırılması.
E) Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin tüm hükümlerinin aynen devam etmesi.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soru, II. Dünya Savaşı sonrası dönemin önemli bir diplomatik krizini ve Türkiye'nin dış politika yönelimini belirleyen kritik bir olayı ele alıyor. Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki talepleri, Soğuk Savaş'ın ilk işaretlerinden biriydi ve Türkiye'nin Batı Bloku'na yakınlaşmasında temel bir motivasyon kaynağı olmuştur.
- II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte, Sovyetler Birliği, özellikle Karadeniz'e çıkış ve Akdeniz'e iniş yolu olan Türk Boğazları üzerindeki stratejik önemini artırmak istedi. Bu dönemde, Sovyetler, Boğazlar'ın statüsünü belirleyen 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni kendi çıkarları doğrultusunda değiştirmek için Türkiye'ye baskı yapmaya başladı.
- Sovyetler Birliği'nin 1945 yılında Türkiye'ye ilettiği talepler, sadece Boğazlar'ın statüsünün gözden geçirilmesiyle sınırlı değildi; aynı zamanda Türkiye'nin egemenliğini doğrudan hedef alan unsurlar içeriyordu.
- Bu taleplerin başında, Boğazlar'ın savunması için Türkiye ile ortak bir savunma sistemi kurulması ve bu sistemin bir parçası olarak Boğazlar bölgesinde Sovyet askeri üsleri açılması geliyordu. Sovyetler, Boğazlar'ın güvenliğinin sadece Türkiye tarafından sağlanamayacağını iddia ederek, kendi askeri varlıklarının bölgede bulunmasını talep etti. Bu, Türkiye'nin egemenliğine ve bağımsızlığına yönelik ciddi bir tehdit olarak algılandı.
- Diğer seçenekleri incelediğimizde:
- A) Boğazlar'ın tamamen uluslararası statüden çıkarılarak Türkiye'nin mutlak egemenliğine bırakılması: Bu, Sovyetler'in istediğinin tam tersiydi. Onlar, Türkiye'nin egemenliğini kısıtlayarak kendi kontrollerini artırmak istiyorlardı.
- B) Boğazlar'ın yönetiminin Birleşmiş Milletler kontrolüne devredilmesi: Sovyetler'in talepleri, kendi ulusal güvenlik çıkarları ve bölgesel nüfuzları doğrultusundaydı, uluslararası bir kuruluşa devir gibi genel bir çözüm değildi.
- D) Boğazlar'dan geçiş ücretlerinin tüm ülkeler için kaldırılması: Geçiş ücretleri, Sovyetler'in temel endişesi değildi. Onların önceliği stratejik kontrol ve askeri erişimdi.
- E) Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin tüm hükümlerinin aynen devam etmesi: Sovyetler, Montrö Sözleşmesi'nin kendi çıkarlarına hizmet etmediğini düşünerek, sözleşmenin revize edilmesini talep ediyorlardı. Dolayısıyla, mevcut hükümlerin devam etmesini istemiyorlardı.
- Bu bağlamda, Sovyetler Birliği'nin en kritik ve Türkiye'yi Batı'ya iten talebi, Boğazlar'da ortak savunma ve askeri üsler kurulmasıydı.
Cevap C seçeneğidir.
