$1960$'lı yıllar, Türkiye'nin dış politikasında önemli dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Özellikle ABD ile ilişkilerde yaşanan bazı sorunlar, Türk dış politikasının farklı coğrafyalara yönelmesine zemin hazırlamıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, $1960$'lı yıllarda Türkiye ile ABD ilişkilerinde gerilime neden olan başlıca konulardan biri değildir?
A) Kıbrıs sorununda ABD'nin Yunanistan yanlısı tutumu.
B) Türkiye'deki Amerikan üslerinin statüsü ve faaliyetleri.
C) Haşhaş ekimi yasağı konusunda ABD'nin baskıları.
D) Türkiye'nin Sovyetler Birliği ile yakınlaşma girişimleri.
E) ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı askeri ambargo.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soru, Türkiye'nin 1960'lı yıllardaki dış politikasını ve özellikle ABD ile ilişkilerinde yaşanan gerilimleri anlamamızı istiyor. Bu dönem, Soğuk Savaş koşullarında Türkiye'nin Batı bloğunda yer almasına rağmen, kendi ulusal çıkarları doğrultusunda ABD ile bazı konularda anlaşmazlıklar yaşadığı ve dış politikasını çeşitlendirme arayışına girdiği önemli bir süreçtir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kıbrıs sorununda ABD'nin Yunanistan yanlısı tutumu: Bu, 1960'lı yıllarda Türkiye-ABD ilişkilerindeki en büyük gerilim kaynaklarından biridir. Özellikle 1964 yılında ABD Başkanı Johnson'ın Türkiye Başbakanı İsmet İnönü'ye gönderdiği mektup (Johnson Mektubu), Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale etmesi durumunda ABD'nin NATO kapsamında Türkiye'yi korumayacağını belirtmesi, Türkiye'de büyük bir hayal kırıklığı ve tepkiye neden olmuştur. Bu durum, ABD'nin Yunanistan'ı desteklediği algısını güçlendirmiş ve ilişkileri ciddi şekilde zedelemiştir.
- B) Türkiye'deki Amerikan üslerinin statüsü ve faaliyetleri: 1960'lı yıllarda Türkiye'deki Amerikan askeri üslerinin varlığı ve bu üslerin faaliyetleri (örneğin, 1960'taki U-2 casus uçağı krizi ve 1962 Küba Füze Krizi'nde Türkiye'deki Jüpiter füzelerinin pazarlık konusu olması), Türk kamuoyunda ve siyasetinde tartışmalara yol açmıştır. Bu üslerin Türkiye'nin egemenliği üzerindeki etkileri ve olası riskleri konusunda endişeler artmış, bu da ilişkilerde gerilime neden olmuştur.
- C) Haşhaş ekimi yasağı konusunda ABD'nin baskıları: ABD, 1960'lı yılların sonlarından itibaren Türkiye'ye haşhaş ekimini yasaklaması konusunda yoğun baskı yapmaya başlamıştır. ABD, Türkiye'de üretilen haşhaşın uyuşturucu madde üretimi için kullanıldığını iddia ederek bu konuda sert bir tutum sergilemiştir. Bu baskılar, Türk çiftçisinin geçim kaynağı olan bir ürünün yasaklanması talebi nedeniyle Türkiye'de büyük tepkiyle karşılanmış ve iki ülke ilişkilerinde önemli bir gerilim unsuru olmuştur. Tamamen yasaklanması 1971'de gerçekleşse de, baskılar 1960'ların sonlarında başlamıştır.
- D) Türkiye'nin Sovyetler Birliği ile yakınlaşma girişimleri: ABD ile yaşanan sorunlar ve Batı'ya duyulan güvensizlik, Türkiye'yi dış politikasını çeşitlendirmeye itmiştir. Bu dönemde Türkiye, Sovyetler Birliği ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini geliştirmeye yönelik adımlar atmıştır. Bu yakınlaşma girişimleri, Soğuk Savaş döneminde ABD tarafından doğal olarak endişeyle karşılanmış ve iki ülke arasındaki gerilimin bir yansıması veya nedeni olarak görülmüştür.
- E) ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı askeri ambargo: ABD'nin Türkiye'ye askeri ambargo uygulaması, 1960'lı yıllarda değil, **1975 yılında** gerçekleşmiştir. Bu ambargo, Türkiye'nin 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'na tepki olarak ABD Kongresi tarafından uygulanmıştır. Dolayısıyla, 1960'lı yıllarda Türkiye-ABD ilişkilerinde gerilime neden olan başlıca konulardan biri değildir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, 1960'lı yıllarda Türkiye ile ABD ilişkilerinde gerilime neden olan başlıca konulardan biri olmayan seçeneğin E olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap E seçeneğidir.
