$1960$ sonrası Türkiye dış politikası, Kıbrıs sorunu ve Batılı müttefiklerle olan ilişkilerde yaşanan gerilimlerle yeni bir boyut kazanmıştır. Özellikle ABD ile ilişkilerde zaman zaman sorunlar yaşanmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, $1960$'lı yıllarda Türkiye'nin dış politikasında ABD ile ilişkilerde gerilime neden olan başlıca konulardan biridir?
A) Sovyetler Birliği'nin Türkiye'den toprak talepleri
B) Türkiye'nin NATO'ya üye olma isteği
C) Kıbrıs sorunu ve ABD'nin Türkiye'ye gönderdiği Johnson Mektubu
D) Marshall Planı yardımlarının yetersizliği
E) Türkiye'nin Avrupa Ekonomik Topluluğu'na üyelik süreci
Değerli öğrenciler, bu soru, 1960'lı yıllarda Türkiye'nin dış politikasında yaşanan önemli bir dönüm noktasını ve ABD ile ilişkilerdeki gerilimi anlamamızı istiyor. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
- A) Sovyetler Birliği'nin Türkiye'den toprak talepleri: Bu konu, özellikle II. Dünya Savaşı sonrası dönemde (1945-1947) Türkiye'yi Batı Bloku'na ve ABD'ye yakınlaştıran temel nedenlerden biriydi. Türkiye'nin NATO'ya üye olma isteğinin de arkasında bu tehdit yatıyordu. Dolayısıyla, 1960'lı yıllarda ABD ile gerilime neden olan bir konu değil, aksine iş birliğini pekiştiren bir faktördü.
- B) Türkiye'nin NATO'ya üye olma isteği: Türkiye, 1952 yılında NATO'ya üye olmuştur. Bu üyelik, Türkiye'nin Batı güvenlik şemsiyesi altına girmesini sağlamış ve ABD ile stratejik ortaklığını güçlendirmiştir. 1960'lı yıllarda gerilim nedeni değil, daha önceki bir dönemde gerçekleşen ve ilişkileri olumlu etkileyen bir gelişmeydi.
- C) Kıbrıs sorunu ve ABD'nin Türkiye'ye gönderdiği Johnson Mektubu: Bu seçenek, 1960'lı yıllarda Türkiye-ABD ilişkilerinde yaşanan en büyük gerilim noktalarından birini doğru bir şekilde ifade etmektedir. 1963-1964 yıllarında Kıbrıs'ta Türk toplumuna yönelik saldırıların artması üzerine Türkiye, adaya müdahale etme hazırlığına girişmiştir. Ancak ABD Başkanı Lyndon B. Johnson, 5 Haziran 1964 tarihinde Türkiye Başbakanı İsmet İnönü'ye sert ifadeler içeren bir mektup göndermiştir. Bu mektupta, Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale etmesi halinde ABD'nin NATO kapsamında Türkiye'ye yardım etmeyebileceği ve hatta Sovyetler Birliği'nin olası bir saldırısına karşı Türkiye'yi yalnız bırakabileceği ima edilmiştir. Bu mektup, Türkiye'de büyük bir şok etkisi yaratmış, ABD'ye olan güveni sarsmış ve Türk dış politikasında "çok yönlü dış politika" arayışlarının başlamasına neden olmuştur. Bu olay, 1960'lı yıllarda ABD ile ilişkilerde yaşanan en ciddi gerilimlerden biridir.
- D) Marshall Planı yardımlarının yetersizliği: Marshall Planı, II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa'nın yeniden inşası için ABD tarafından başlatılan bir ekonomik yardım programıydı (1948-1952). Türkiye de bu yardımlardan faydalanmıştır. Ancak 1960'lı yıllarda bu yardımların yetersizliği, ABD ile ilişkilerde başlıca gerilim nedeni olarak öne çıkmamıştır. Ekonomik yardımlar her zaman tartışma konusu olsa da, Johnson Mektubu'nun yarattığı siyasi ve stratejik gerilimle kıyaslanamaz.
- E) Türkiye'nin Avrupa Ekonomik Topluluğu'na üyelik süreci: Türkiye, 1959 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu'na (AET) ortaklık başvurusunda bulunmuş ve 1963 yılında Ankara Anlaşması'nı imzalamıştır. Bu süreç, Türkiye'nin Batı Avrupa ile ekonomik ve siyasi entegrasyon arayışının bir parçasıydı. Ancak bu süreç, doğrudan ABD ile ilişkilerde bir gerilime neden olmamıştır. Aksine, ABD genellikle Türkiye'nin Batı ile bütünleşmesini desteklemiştir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, 1960'lı yıllarda Türkiye'nin dış politikasında ABD ile ilişkilerde gerilime neden olan başlıca konunun Kıbrıs sorunu ve ABD'nin Türkiye'ye gönderdiği Johnson Mektubu olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
