$1960$ sonrası dönemde Türkiye, bölgesel savunma paktlarındaki rolünü sürdürmüştür. Ancak bu paktların etkinliği ve Türkiye'nin bu paktlara bakışı zamanla değişmiştir.
Aşağıdaki bölgesel savunma paktlarından hangisi, Türkiye'nin $1960$ sonrası dönemde dış politikasında aktif rol oynadığı ve Ortadoğu'daki güvenlik arayışlarına katkıda bulunduğu bir yapıdır?
A) NATO
B) Varşova Paktı
C) CENTO (Merkezi Antlaşma Teşkilatı)
D) SEATO (Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı)
E) Şanghay İşbirliği Örgütü
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkiye'nin 1960 sonrası dönemde dış politikasında aktif rol oynadığı ve özellikle Ortadoğu'daki güvenlik arayışlarına katkıda bulunduğu bölgesel savunma paktını bulmamız isteniyor. Soğuk Savaş döneminin dinamiklerini ve Türkiye'nin bu dönemdeki konumunu hatırlayarak seçenekleri değerlendirelim:
- A) NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü): Türkiye, 1952'den beri NATO üyesidir ve 1960 sonrası dönemde de NATO'daki rolü çok önemli ve aktiftir. Ancak NATO, Atlantik ötesi bir savunma paktıdır ve odak noktası sadece Ortadoğu değildir. Soru özellikle "Ortadoğu'daki güvenlik arayışlarına katkıda bulunduğu bir yapı" ifadesine vurgu yapmaktadır.
- B) Varşova Paktı: Bu pakt, Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku ülkeleri tarafından NATO'ya karşı kurulmuştur. Türkiye, Soğuk Savaş boyunca Batı Bloku'nda yer almış ve hiçbir zaman Varşova Paktı'na üye olmamıştır. Dolayısıyla Türkiye'nin bu paktta aktif rol oynaması söz konusu değildir.
- C) CENTO (Merkezi Antlaşma Teşkilatı): Başlangıçta 1955'te Bağdat Paktı olarak kurulan bu yapıya Türkiye de üyeydi. Irak'ın 1959'da pakttan çekilmesiyle adı 1960'ta CENTO olarak değiştirildi. Bu pakt, Sovyetler Birliği'nin Ortadoğu'ya yayılmasını engellemeyi amaçlayan, Türkiye, İran, Pakistan ve Birleşik Krallık'ın üye olduğu bir savunma örgütüydü. ABD de gözlemci üye olarak destek veriyordu. Türkiye, 1960 sonrası dönemde CENTO'da çok aktif bir rol oynamış ve Ortadoğu'daki güvenlik arayışlarına doğrudan katkıda bulunmuştur. Bu pakt, Türkiye'nin "Kuzey Kuşağı" stratejisinin önemli bir parçasıydı.
- D) SEATO (Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı): Bu pakt, Güneydoğu Asya bölgesindeki komünist yayılmacılığı engellemek amacıyla kurulmuştur. Türkiye, SEATO'ya hiçbir zaman üye olmamıştır. Dolayısıyla bu paktta aktif rol oynaması mümkün değildir.
- E) Şanghay İşbirliği Örgütü: Bu örgüt, 2001 yılında kurulmuştur. Soru, "1960 sonrası dönem"i hedef almaktadır. Şanghay İşbirliği Örgütü, bu dönemin çok sonrasında ortaya çıkmıştır ve Türkiye'nin bu örgütteki rolü (diyalog ortağı statüsü) soruda belirtilen aktif ve Ortadoğu odaklı güvenlik arayışlarına katkı sağlayan bir yapı tanımına uymamaktadır.
Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, Türkiye'nin 1960 sonrası dönemde dış politikasında aktif rol oynadığı ve Ortadoğu'daki güvenlik arayışlarına katkıda bulunduğu bölgesel savunma paktı CENTO'dur.
Cevap C seçeneğidir.
