🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 4. Senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı sınavının 4. senaryo testi kapsamında ele alınan konuları kapsamaktadır. Temel olarak Soğuk Savaş Dönemi'nden başlayarak günümüze uzanan dünya ve Türkiye gelişmelerine odaklanılmıştır.
📌 Soğuk Savaş Dönemi (1945-1991): Dünya İki Kutuplu
İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasında yaşanan ideolojik, ekonomik ve siyasi gerilimin adıdır. Doğrudan sıcak çatışma yaşanmasa da vekalet savaşları ve silahlanma yarışı bu döneme damgasını vurmuştur.
- Blokların Oluşumu: Batı Bloku (NATO, Marshall Planı, Truman Doktrini) ve Doğu Bloku (Varşova Paktı, Kominform, Molotof Planı) olarak ikiye ayrıldı.
- Türkiye'nin Yeri: Türkiye, Sovyet tehdidine karşı Batı Bloku'nda yer aldı. 1952'de NATO'ya üye oldu ve ABD'den ekonomik ve askeri destek aldı.
- Önemli Olaylar: Kore Savaşı (1950-1953), Berlin Duvarı'nın inşası, Küba Füze Krizi, Uzay Yarışı, Bağlantısızlar Hareketi'nin ortaya çıkışı.
- Bağlantısızlar Hareketi: Hindistan, Yugoslavya, Mısır gibi ülkelerin iki blok dışında kalma çabasıyla ortaya çıkan bir oluşumdur.
💡 İpucu: Soğuk Savaş'ın "soğuk" olmasının nedeni, iki süper gücün doğrudan savaşa girmemesi, ancak ideolojik ve bölgesel çatışmalarla rekabet etmesidir.
📌 Yumuşama Dönemi (Detant): Gerilimin Azalması
1960'lı yılların ortalarından itibaren Soğuk Savaş'ın en keskin dönemindeki gerilimin azaldığı, iki blok arasında diyalog ve işbirliği arayışlarının arttığı dönemdir. Nükleer savaş tehdidinin farkına varılması bu yumuşamada etkili olmuştur.
- Nedenleri: Küba Füze Krizi'nin nükleer savaş eşiğine getirmesi, iki bloğun da ekonomik sıkıntılar yaşaması, silahlanma yarışının maliyeti.
- Önemli Gelişmeler: SALT I ve SALT II antlaşmaları (stratejik silahların sınırlandırılması), Helsinki Nihai Senedi (AGİK), Vietnam Savaşı'nın sona ermesi.
- Petrol Krizleri: 1973 ve 1979'da yaşanan petrol krizleri, dünya ekonomisini derinden etkiledi ve Batı ülkelerinde stagflasyona (enflasyon ve durgunluk) yol açtı.
- Türkiye'de Gelişmeler: 1960 ve 1971 askeri müdahaleleri, Kıbrıs Barış Harekatı (1974) ve sonrasında ABD'nin Türkiye'ye ambargo uygulaması.
⚠️ Dikkat: Yumuşama dönemi, Soğuk Savaş'ın tamamen bittiği anlamına gelmez, sadece gerilimin yönetilebilir bir seviyeye çekildiği bir süreçtir.
📌 Küreselleşen Dünya ve Yeni Dünya Düzeni (1980 Sonrası)
1980'li yılların sonlarında Sovyetler Birliği'nin zayıflaması ve dağılmasıyla Soğuk Savaş sona erdi. Dünya tek kutuplu bir yapıya doğru evrildi ve küreselleşme süreci hız kazandı. Bu dönemde yeni bölgesel çatışmalar ve küresel sorunlar ortaya çıktı.
- Soğuk Savaş'ın Sonu: Berlin Duvarı'nın yıkılması (1989), Doğu Bloku ülkelerinde komünist rejimlerin çöküşü, Sovyetler Birliği'nin dağılması (1991).
- Yeni Dünya Düzeni: ABD'nin tek süper güç olarak öne çıktığı, uluslararası ilişkilerde yeni dinamiklerin oluştuğu dönem.
- Bölgesel Çatışmalar: Körfez Savaşları (Irak'ın Kuveyt'i işgali), Balkanlar'da yaşanan savaşlar (Bosna-Hersek, Kosova), Kafkaslar'daki çatışmalar.
- Küreselleşme ve Etkileri: Teknolojinin (internet, iletişim) gelişmesi, ekonomik entegrasyon, küresel terörizm (11 Eylül saldırıları), çevre sorunları, göç hareketleri.
- Türkiye'nin AB Süreci: Avrupa Birliği ile tam üyelik müzakerelerinin başlaması ve bu süreçte yaşanan gelişmeler.
- Türkiye'de Gelişmeler: 1980 askeri müdahalesi, Turgut Özal dönemi (ekonomik liberalleşme), terörle mücadele ve demokratikleşme çabaları.
📝 Ek Bilgi: Küreselleşme, sadece ekonomiyi değil, kültürü, siyaseti ve sosyal yaşamı da etkileyen çok boyutlu bir süreçtir.
