🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 4. Senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz "Soğuk Savaş Dönemi", "Yumuşama Dönemi" ve "Küreselleşen Dünya" ana konularını sade bir dille özetlemektedir.
📌 Soğuk Savaş Dönemi (1945-1991)
II. Dünya Savaşı sonrası başlayan, ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasında yaşanan, doğrudan sıcak çatışmaya girmeden süren ideolojik ve siyasi gerginlik dönemidir.
- Nedenleri: Farklı ideolojiler (Kapitalizm - Komünizm), II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan güç boşluğu, nükleer silahlanma yarışı.
- Bloklaşmalar:
- Batı Bloku (ABD liderliğinde): NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) askeri ittifakı, Marshall Planı (ekonomik yardım), Truman Doktrini (komünizmle mücadele).
- Doğu Bloku (SSCB liderliğinde): Varşova Paktı (askeri ittifak), Kominform (komünist partiler bilgi bürosu), Molotof Planı (Doğu Bloku ülkelerine ekonomik yardım).
- Önemli Krizler: Berlin Ablukası, Kore Savaşı, Küba Füze Krizi, Vietnam Savaşı.
- Bağlantısızlar Hareketi: Ne Batı ne de Doğu Blokuna katılmayan ülkelerin oluşturduğu üçüncü yol.
💡 İpucu: Soğuk Savaş'ın temelinde ideolojik farklılıklar ve iki süper gücün dünya üzerindeki nüfuz mücadelesi yatar. "Sıcak savaş" olmaması nükleer silahlardan duyulan korku nedeniyledir.
📌 Yumuşama (Détente) Dönemi (1960'lar-1970'ler)
Soğuk Savaş'ın en yoğun gerilimlerinin ardından ABD ve SSCB arasındaki ilişkilerde göreceli bir rahatlama ve işbirliği arayışının yaşandığı dönemdir.
- Nedenleri: Nükleer savaş tehlikesinin fark edilmesi, silahlanma yarışının getirdiği ekonomik yük, Çin-SSCB ayrılığı.
- Önemli Gelişmeler:
- SALT Görüşmeleri: Stratejik Silahların Sınırlandırılması Antlaşmaları (SALT I ve SALT II) ile nükleer silahların kontrol altına alınması hedeflendi.
- Helsinki Nihai Senedi (AGİK): Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (şimdiki AGİT) ile Avrupa'da güvenlik, işbirliği ve insan hakları konularında uzlaşma sağlandı.
- Petrol Krizleri: 1973 Arap-İsrail Savaşı sonrası yaşanan petrol ambargosu, dünya ekonomisini derinden etkiledi ve enerji bağımlılığını gözler önüne serdi.
- Türkiye ve Yumuşama Dönemi: Bu dönemde Türkiye'de iç siyasi çalkantılar yaşanmış, Kıbrıs Barış Harekatı (1974) ile uluslararası ilişkilerde önemli bir dönemeç yaşanmıştır.
⚠️ Dikkat: Yumuşama dönemi, Soğuk Savaş'ın bittiği anlamına gelmez, sadece iki blok arasındaki gerilimin azaldığı bir ara dönemdir. Temel ideolojik farklılıklar devam etmiştir.
📌 Küreselleşen Dünya (1980'ler Sonrası)
1980'lerin sonlarından itibaren SSCB'nin dağılmasıyla Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve dünya genelinde siyasi, ekonomik ve kültürel etkileşimin arttığı yeni bir dönemin başlamasıdır.
- SSCB'nin Dağılması ve Doğu Bloku'nun Çözülmesi:
- Gorbaçov Dönemi: Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma) politikaları.
- Berlin Duvarı'nın Yıkılması (1989): Doğu ve Batı Almanya'nın birleşmesine giden yol.
- Bağımsızlık Hareketleri: Baltık ülkeleri başta olmak üzere SSCB içindeki cumhuriyetlerin bağımsızlıklarını ilan etmesi.
- Varşova Paktı'nın Feshedilmesi (1991): Doğu Bloku'nun askeri varlığının sona ermesi.
- Yeni Dünya Düzeni ve Krizler:
- Körfez Savaşları: Irak'ın Kuveyt'i işgali (1990) ve sonrasında ABD liderliğindeki koalisyonun müdahalesi.
- Balkanlar'daki Gelişmeler: Yugoslavya'nın dağılması, Bosna Savaşı, Kosova Savaşı ve etnik temizlikler.
- Uluslararası Terörizm: 11 Eylül 2001 saldırıları ve terörle mücadele küresel bir sorun haline geldi.
- Arap Baharı: 2010'lu yılların başında Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da başlayan halk ayaklanmaları.
- Türkiye'nin Küreselleşen Dünyadaki Yeri:
- Avrupa Birliği ile ilişkiler, Gümrük Birliği.
- Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile kültürel ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi.
- Bölgesel sorunlarda (Kıbrıs, Suriye, Irak) aktif rol alma.
- Çok kutuplu dünya düzeninde etkin bir dış politika izleme çabaları.
📝 Unutma: Küreselleşen dünya, sadece siyasi değil, ekonomik (serbest ticaret, uluslararası şirketler) ve kültürel (internet, medya) etkileşimlerin de arttığı bir dönemdir.
