🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo testinin kapsadığı Atatürk Dönemi Türk dış politikası, II. Dünya Savaşı'na giden süreç, savaşın kendisi ve savaş sonrası oluşan yeni dünya düzeni konularını sade bir dille özetlemektedir.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)
Atatürk'ün dış politikası, tam bağımsızlık, barış ve uluslararası eşitlik ilkelerine dayanıyordu. Türkiye, komşularıyla iyi ilişkiler kurarak bölgesel ve küresel barışa katkıda bulunmayı amaçladı.
- Barışçıl Politika: Türkiye, "Yurtta Barış, Dünyada Barış" ilkesiyle hareket ederek yayılmacı politikalar izlemedi.
- Milletler Cemiyeti'ne Üyelik (1932): Türkiye, dünya barışına katkıda bulunmak amacıyla bu uluslararası kuruluşa üye oldu.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan bu antant ile Balkanlar'da barış ve güvenliği sağlamak hedeflendi.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan bu pakt ile Doğu sınırlarının güvenliği ve bölgesel iş birliği pekiştirildi.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Bu sözleşmeyle Türkiye, Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini yeniden kazandı ve Boğazlar'ın askerden arındırılmış statüsüne son verildi.
- Hatay Sorunu: Fransa ile yaşanan bu sorun, Türkiye'nin kararlı diplomasisi sonucunda 1939'da Hatay'ın ana vatana katılmasıyla çözüldü.
💡 İpucu: Atatürk'ün dış politikası, uluslararası hukuka saygılı, bağımsızlıkçı ve barışı esas alan bir çizgide ilerlemiştir.
📌 II. Dünya Savaşı'na Giden Süreç
I. Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan ağır antlaşmalar ve Milletler Cemiyeti'nin yetersiz kalması, yeni bir büyük savaşın zeminini hazırladı. Totaliter rejimlerin yükselişi bu süreci hızlandırdı.
- Versay Barışı'nın Etkileri: Almanya'ya dayatılan ağır koşullar, Alman halkında intikam duygularını besledi ve Nazizm'in yükselişine zemin hazırladı.
- Totaliter Rejimlerin Yükselişi: İtalya'da Faşizm (Mussolini), Almanya'da Nazizm (Hitler) ve Japonya'da militarist yönetimler ortaya çıkarak yayılmacı politikalar izlemeye başladı.
- Milletler Cemiyeti'nin Yetersizliği: Büyük devletlerin kendi çıkarlarını ön planda tutması ve saldırgan devletlere karşı etkili önlemler alamaması, cemiyetin itibarını zedeledi.
- Saldırgan Politikalar: Almanya'nın Ren bölgesini askerileştirmesi, Avusturya'yı ilhak etmesi ve Çekoslovakya'yı işgal etmesi; İtalya'nın Habeşistan'ı işgali; Japonya'nın Mançurya'yı işgali gibi olaylar gerilimi artırdı.
⚠️ Dikkat: II. Dünya Savaşı'nın temel nedenleri arasında ekonomik krizler, milliyetçiliğin aşırıya kaçması ve silahlanma yarışının hızlanması da sayılabilir.
📌 II. Dünya Savaşı (1939-1945)
Almanya'nın Polonya'yı işgaliyle başlayan savaş, tüm dünyayı etkisi altına aldı. İki ana blok (Mihver ve Müttefik Devletler) arasında büyük yıkımlara yol açtı.
- Savaşın Başlaması: Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgal etmesiyle başladı.
- Mihver Devletler: Almanya, İtalya, Japonya.
- Müttefik Devletler: İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliği, ABD.
- Türkiye'nin Tutumu: Türkiye, savaş boyunca tarafsız kalmaya çalıştı. Ancak savaşın sonlarına doğru Müttefikler yanında yer alarak Birleşmiş Milletler'e üye olabilme şartını yerine getirdi.
- Türkiye'deki Etkileri: Savaş Türkiye'de ekonomik sıkıntılara, karartma uygulamalarına ve Varlık Vergisi gibi özel vergilere neden oldu.
💡 İpucu: Türkiye, savaşa girmeyerek genç cumhuriyetin yıkımını engellemiş, ancak ekonomik ve sosyal açıdan büyük zorluklar yaşamıştır.
📌 Savaş Sonrası Dünya ve Türkiye
II. Dünya Savaşı, dünya siyasetinde köklü değişikliklere yol açtı. Yeni bir dünya düzeni kurulurken, Türkiye de hem iç hem de dış politikada önemli adımlar attı.
- Birleşmiş Milletler'in Kuruluşu (1945): Dünya barışını ve güvenliğini sağlamak amacıyla Milletler Cemiyeti'nin yerine kuruldu. Türkiye kurucu üyelerden biridir.
- Soğuk Savaş'ın Başlaması: ABD liderliğindeki Batı Bloku ile Sovyetler Birliği liderliğindeki Doğu Bloku arasında ideolojik ve siyasi bir mücadele dönemi başladı.
- Truman Doktrini ve Marshall Planı: ABD, Sovyet yayılmacılığına karşı Türkiye ve Yunanistan'a ekonomik ve askeri yardım sağlayan Truman Doktrini'ni; Avrupa ülkelerine yönelik ekonomik yardım programı olan Marshall Planı'nı uygulamaya koydu.
- Türkiye'de Çok Partili Hayata Geçiş: Savaş sonrası demokratikleşme rüzgarları ve iç dinamikler, Türkiye'de tek parti döneminden çok partili siyasi hayata geçişi hızlandırdı.
- Türkiye'nin NATO'ya Girişi (1952): Sovyet tehdidine karşı Batı Bloku'nda yer alma kararı alan Türkiye, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO)'na üye oldu.
⚠️ Dikkat: Savaş sonrası dönemde Türkiye'nin dış politikası, Batı yanlısı bir çizgiye oturarak ABD ve Avrupa ülkeleriyle yakınlaşmıştır.
