II. Dünya Savaşı sonrası dönemde dünya siyasetinde yaşanan önemli gelişmelerden biri de Birleşmiş Milletler (BM) örgütünün kurulmasıdır. BM, uluslararası barış ve güvenliği sağlamak, ülkeler arasında dostane ilişkiler geliştirmek ve uluslararası iş birliğini teşvik etmek amacıyla kurulmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler'in kuruluş felsefesi ve temel ilkeleri arasında yer almaz?
A) Uluslararası hukuka saygı ve adalet ilkesi
B) Üye devletlerin egemen eşitliği
C) Kendi kaderini tayin hakkı (self-determinasyon) ilkesi
D) Üye devletlerin iç işlerine müdahale etme hakkı
E) Uluslararası anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi
Birleşmiş Milletler (BM), II. Dünya Savaşı'nın yıkıcı etkilerinden sonra, bir daha benzer felaketlerin yaşanmaması ve dünya barışının kalıcı olarak sağlanması amacıyla kurulmuş çok önemli bir uluslararası örgüttür. Kuruluş felsefesi ve temel ilkeleri, uluslararası ilişkilerin barışçıl ve adil bir düzende yürütülmesini hedefler. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Uluslararası hukuka saygı ve adalet ilkesi: Bu ilke, BM'nin temel taşlarından biridir. BM Şartı, uluslararası hukukun üstünlüğünü ve adalet ilkelerine uygun hareket etmeyi vurgular. Üye devletlerin bu ilkelere bağlı kalarak ilişkilerini yürütmesi beklenir.
- B) Üye devletlerin egemen eşitliği: BM Şartı'nın 2. maddesinin 1. fıkrasında açıkça belirtilen bu ilke, tüm üye devletlerin, büyüklükleri veya güçleri ne olursa olsun, uluslararası hukuk önünde eşit haklara ve yükümlülüklere sahip olduğunu ifade eder. Bu, her devletin kendi toprakları üzerinde tam yetkiye sahip olduğu anlamına gelir.
- C) Kendi kaderini tayin hakkı (self-determinasyon) ilkesi: Bu ilke, BM Şartı'nda ve uluslararası hukukta önemli bir yer tutar. Halkların, kendi siyasi statülerini özgürce belirleme ve kendi ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimlerini sağlama hakkına sahip olduğunu ifade eder. BM, sömürgeciliğin sona ermesinde ve birçok ulusun bağımsızlığını kazanmasında bu ilkenin uygulanmasını desteklemiştir.
- D) Üye devletlerin iç işlerine müdahale etme hakkı: Bu seçenek, BM'nin temel ilkeleriyle tamamen çelişmektedir. BM Şartı'nın 2. maddesinin 7. fıkrası, Birleşmiş Milletler'in, bir devletin esasen iç yetki alanına giren konulara müdahale etmesini açıkça yasaklar. Bu ilke, devletlerin egemenliğini korumak ve içişlerine dışarıdan karışılmasını önlemek amacıyla konulmuştur. BM, ancak uluslararası barış ve güvenliğin ciddi şekilde tehdit edildiği durumlarda (örneğin soykırım, insanlığa karşı suçlar gibi) ve Güvenlik Konseyi kararıyla müdahale edebilir, ancak bu da "iç işlerine müdahale hakkı" olarak değil, uluslararası barışı koruma görevi kapsamında değerlendirilir.
- E) Uluslararası anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi: Bu, BM'nin kuruluşunun en temel amaçlarından biridir. BM Şartı, üye devletleri uluslararası anlaşmazlıklarını barışçıl yollarla (müzakere, arabuluculuk, soruşturma, uzlaşma, hakemlik, yargısal çözüm vb.) çözmeye teşvik eder ve güç kullanma tehdidini veya kullanımını yasaklar.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Birleşmiş Milletler'in kuruluş felsefesi ve temel ilkeleri arasında üye devletlerin iç işlerine müdahale etme hakkı bulunmamaktadır; tam tersine, bu tür bir müdahale yasaklanmıştır.
Cevap D seçeneğidir.
