İslam dini, insan sağlığına büyük önem verir ve bedeni bir emanet olarak görür. Bu ilke doğrultusunda, sağlık ve tıpla ilgili birçok güncel mesele dinî/ahlaki ölçülerle yorumlanmaktadır. Organ nakli de bu meselelerden biridir.
İslam bilginlerinin büyük çoğunluğuna göre, organ naklinin caiz olabilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisi öncelikli bir kıstas olarak kabul edilir?
A) Organın sadece zengin kişilere nakledilmesi
B) Naklin sadece aynı cinsiyetteki kişiler arasında yapılması
C) Organ vericisinin ve alıcısının aynı mezhebe mensup olması
D) Organ vericisinin kesinlikle ölmüş olması ve rızasının bulunması
E) Organ naklinin ticari bir amaç gütmesi
Sevgili öğrenciler, İslam dini, insan hayatına ve sağlığına büyük değer verir. Bedenimiz bize Allah tarafından verilmiş bir emanettir ve onu korumakla yükümlüyüz. Organ nakli gibi hayati öneme sahip tıbbi uygulamalar da bu çerçevede değerlendirilir. Şimdi, organ naklinin İslam'a göre caiz olabilmesi için öncelikli şartları seçenekler üzerinden inceleyelim:
- A) Organın sadece zengin kişilere nakledilmesi: Bu seçenek, İslam'ın temel adalet ve eşitlik ilkelerine aykırıdır. İslam, sağlık hizmetlerinin ve hayat kurtarıcı müdahalelerin maddi duruma göre ayrımcılık yapılmadan sunulmasını öngörür. İnsan hayatı, zenginlik veya fakirlikle ölçülemez. Dolayısıyla bu, öncelikli bir kıstas olamaz.
- B) Naklin sadece aynı cinsiyetteki kişiler arasında yapılması: Organ nakli, tıbbi bir zorunluluk ve hayat kurtarma amacı taşıyan bir işlemdir. Tıbbi uyumluluk (kan grubu, doku uyumu vb.) esastır, cinsiyet değil. İslam hukukunda organ naklini cinsiyete göre kısıtlayan bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle bu seçenek de doğru değildir.
- C) Organ vericisinin ve alıcısının aynı mezhebe mensup olması: İslam, mezhepsel farklılıkların ötesinde, tüm insanlığa yönelik bir dindir. Can kurtarma (ihya-i nefs) gibi yüce bir amaç, mezhep farklılıklarını aşar. Organ nakli, insani bir yardımlaşma ve dayanışma eylemidir ve mezhepsel bir şartı yoktur. Bu seçenek de doğru değildir.
- D) Organ vericisinin kesinlikle ölmüş olması ve rızasının bulunması: Bu seçenek, İslam bilginlerinin büyük çoğunluğunun üzerinde ittifak ettiği en temel ve öncelikli şarttır.
- Organ vericisinin kesinlikle ölmüş olması: İslam, insan hayatının kutsallığına büyük önem verir. Bu nedenle, hayati organların (kalp, karaciğer gibi) nakli için vericinin beyin ölümü gerçekleşmiş olması veya tıbben ölmüş kabul edilmesi şartı aranır. Canlıdan organ nakli (böbrek gibi çift organlarda) ancak vericinin hayatını tehlikeye atmayacak ve sağlığına ciddi zarar vermeyecek durumlarda ve belirli şartlar altında caiz görülebilir. Ancak genel ve öncelikli kural, ölüden nakildir.
- Rızasının bulunması: İnsan bedeni bir emanettir. Dolayısıyla, organ nakli için vericinin hayattayken kendi rızasını beyan etmiş olması veya vefatından sonra yasal varislerinin (ailesinin) rızasının bulunması esastır. Rıza olmadan organ nakli caiz değildir. Bu iki şart, hem etik hem de dini açıdan organ naklinin meşruiyetinin temelini oluşturur.
- E) Organ naklinin ticari bir amaç gütmesi: İslam dini, insan bedeninin ve organlarının alınıp satılmasını kesinlikle yasaklar. İnsan onuru ve bedeni, ticari bir meta olarak görülemez. Organ nakli, tamamen insani ve hayırsever bir amaç taşımalıdır. Bu seçenek, İslam'ın ahlaki değerlerine tamamen aykırıdır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, organ naklinin caiz olabilmesi için öncelikli ve vazgeçilmez kıstas, organ vericisinin kesinlikle ölmüş olması ve bu nakil için rızasının bulunmasıdır.
Cevap D seçeneğidir.
