CRISPR sisteminin $Cas9$ enzimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) DNA'yı çift iplikli kırık oluşturacak şekilde keser
B) Rehber RNA ile kompleks oluşturur
C) Yalnızca prokaryotik hücrelerde bulunur
D) PAM dizisini tanıma özelliği vardır
Merhaba sevgili öğrenciler,
CRISPR-Cas9 sistemi, genetik mühendisliğinde çığır açan bir teknolojidir. Bu sistemin temel bileşenlerinden biri olan $Cas9$ enzimi hakkında verilen ifadeleri adım adım inceleyelim:
- A) DNA'yı çift iplikli kırık oluşturacak şekilde keser: Bu ifade doğrudur. $Cas9$ enzimi, bir nükleazdır. Rehber RNA tarafından hedef DNA dizisine yönlendirildiğinde, DNA'nın her iki ipliğini de keserek "çift iplikli kırık" (Double-Strand Break - DSB) adı verilen bir hasar oluşturur. Bu kırık, hücrenin kendi onarım mekanizmaları tarafından onarılırken genetik değişiklikler yapılmasına olanak tanır.
- B) Rehber RNA ile kompleks oluşturur: Bu ifade doğrudur. $Cas9$ enzimi, hedef DNA'yı tek başına tanımaz. Hedef DNA'ya özgü bir diziye sahip olan "rehber RNA" (guide RNA - gRNA) molekülü ile birleşerek bir ribonükleoprotein kompleksi oluşturur. Bu rehber RNA, $Cas9$'u DNA üzerindeki doğru hedefe yönlendiren bir kılavuz görevi görür.
- C) Yalnızca prokaryotik hücrelerde bulunur: Bu ifade yanlıştır. CRISPR sistemi doğal olarak bakteriler ve arkeler gibi prokaryotik hücrelerde (yani çekirdeği olmayan basit yapılı hücrelerde) bir bağışıklık sistemi olarak evrimleşmiştir. Ancak bilim insanları, $Cas9$ enzimini ve rehber RNA'yı kullanarak bu sistemi ökaryotik hücrelerde (yani çekirdeği olan bitki, hayvan ve insan hücrelerinde) gen düzenlemesi yapmak için başarıyla adapte etmiş ve kullanmaktadır. Dolayısıyla, $Cas9$ enzimi artık sadece prokaryotik hücrelerde değil, gen düzenleme aracı olarak ökaryotik hücrelerde de yaygın olarak bulunmaktadır ve işlev görmektedir.
- D) PAM dizisini tanıma özelliği vardır: Bu ifade doğrudur. $Cas9$ enziminin hedef DNA'yı kesebilmesi için, rehber RNA'nın hedeflediği dizinin hemen yanında "Protospacer Adjacent Motif" (PAM) adı verilen kısa ve spesifik bir DNA dizisinin bulunması gerekir. $Cas9$, bu PAM dizisini tanıyarak hedef DNA'ya bağlanır ve kesim işlemini gerçekleştirir. PAM dizisi olmadan $Cas9$, hedef DNA'yı etkili bir şekilde kesemez.
Yukarıdaki açıklamalara göre, $Cas9$ enziminin yalnızca prokaryotik hücrelerde bulunduğu ifadesi yanlıştır, çünkü günümüzde ökaryotik hücrelerde de gen düzenleme aracı olarak kullanılmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
