🎓 Kısaltmalara ve sayılara gelen ekleri ayırmada kesme işareti Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, kısaltmalara ve sayılara gelen eklerin kesme işaretiyle nasıl doğru bir şekilde ayrılacağını anlamanı sağlayacak temel kuralları ve önemli ipuçlarını içermektedir. Bu kuralları öğrenerek testteki soruları kolayca çözebilirsin.
📌 Kısaltmalara Gelen Ekler
Türkçede bazı kelimelerin kısaltılmış hallerine ekler getirirken kesme işareti kullanırız. Ancak bu konuda dikkat etmemiz gereken bazı önemli noktalar vardır.
- Büyük Harfli Kısaltmalar: Birden fazla kelimeden oluşan ve her harfi büyük yazılan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Ek, kısaltmanın okunuşuna göre getirilir.
- Örnek: TDK'nin (Türk Dil Kurumu'nun değil, TDK'nin), TBMM'ye (Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne değil, TBMM'ye), PTT'den, TRT'de.
- Küçük Harfli Kısaltmalar (Ölçü Birimleri Dışında): Küçük harflerle yapılmış ve sonunda nokta bulunan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Nokta zaten ayrımı sağlar. Ancak nokta yoksa ve kısaltma bir ölçü birimi değilse, ek kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: Alm.dan (Almancadan), İng.yi (İngilizceyi).
- Uluslararası Ölçü Birimleri: Kilogram (kg), santimetre (cm), litre (L) gibi uluslararası ölçü birimlerinin kısaltmalarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- Örnek: kg'dan değil, kg'dan; cm'ye değil, cm'ye; mm'den değil, mm'den.
💡 İpucu: Büyük harfli kısaltmalara ek getirirken, kısaltmayı kelime gibi okumaya çalışmayın. Harf harf okuyup son harfin sesine göre eki getirin (TDK'nin, A.B.D.'ye).
⚠️ Dikkat: Küçük harfli kısaltmalarda (özellikle ölçü birimlerinde) kesme işareti kullanmama kuralı sıkça karıştırılır. "kg'dan" yazımı yanlıştır, doğrusu "kg'dan"dır.
📌 Sayılara Gelen Ekler
Sayılar, rakamla yazıldıklarında onlara getirilen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılır. Bu kural, farklı türdeki sayılar için geçerlidir.
- Rakamla Yazılan Sayılar: Bir sayıya gelen her türlü ek (hal ekleri, iyelik ekleri vb.) kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: 1985'te, 2'nci (ikinci), 5'er (beşer), 15.30'da (on beş otuzda), 7'den 70'e.
- Sıra Sayıları: Sıra sayıları rakamla yazıldığında, ek kesme işaretiyle ayrılır. Nokta kullanıldığında ayrıca kesme işareti kullanılmaz, ancak ek geliyorsa yine kesme işareti kullanılır.
- Örnek: 3.'üncü değil, 3'üncü veya 3. (üçüncü); 2.'ye (ikinciye) değil, 2'ye (ikinciye) veya 2.'ye.
- Yüzde ve Promil İşaretleri: Yüzde (%) ve promil (‰) işaretlerinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: %10'luk, ‰5'lik, %25'i.
- Para Birimleri: Rakamla yazılan para birimlerine gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: 100 TL'ye, 50 dolar'dan, 20 avro'luk.
💡 İpucu: Sayıya gelen ek, sayının okunuşuna uygun olmalıdır. Örneğin, "2'nci" derken "ikinci" diye okuduğumuz için "nci" eki gelir. "5'er" derken "beşer" diye okuduğumuz için "er" eki gelir.
⚠️ Dikkat: "3.'üncü" gibi kullanımlar yanlıştır. Ya "3." ya da "3'üncü" şeklinde yazılmalıdır. Nokta ve kesme işareti aynı anda sıra eki için kullanılmaz.
