Selçuklu Devleti'nde "İkta" sistemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Ticaret gelirlerinin merkezde toplanmasını sağlamıştırSevgili öğrenciler, Selçuklu Devleti'nin önemli kurumlarından biri olan "İkta" sistemi, devletin hem ekonomik hem de askeri yapısını şekillendiren kritik bir uygulamaydı. Bu soruyu doğru bir şekilde çözmek için İkta sisteminin temel özelliklerini hatırlayalım ve seçenekleri tek tek inceleyelim.
İkta Sistemi Nedir?
İkta sistemi, Selçuklu ve daha sonra Osmanlı gibi Türk-İslam devletlerinde uygulanan bir toprak yönetim ve askeri sistemdir. Bu sistemde devlet, belirli toprakların vergi toplama hakkını (gelirini) askerlere, devlet memurlarına veya diğer hizmet sahiplerine maaş karşılığı olarak tahsis ederdi. İkta sahipleri, kendilerine verilen topraklardan vergi toplar, bu gelirle kendi geçimlerini sağlar ve aynı zamanda devlete belirli sayıda atlı asker (cebelü) yetiştirip beslemekle yükümlü olurlardı. Bu sistem, devletin nakit para sıkıntısı çekmeden ordusunu finanse etmesini, uzak bölgelerin yönetimini ve güvenliğini sağlamasını amaçlamıştır.
Seçenek A) Ticaret gelirlerinin merkezde toplanmasını sağlamıştır
İkta sistemi, doğrudan ticaret gelirleriyle ilgili değildir. Daha çok tarım arazilerinin gelirlerinin yönetimiyle alakalıdır. Ticaret gelirleri genellikle gümrük vergileri ve pazar vergileri gibi farklı mekanizmalarla toplanırdı. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
Seçenek B) Sadece din adamlarına toprak dağıtımını içermiştir
İkta sistemi sadece din adamlarına değil, öncelikli olarak askerlere (sipahilere) ve devlet memurlarına yönelikti. Din adamlarına genellikle vakıf toprakları tahsis edilirdi ki bu, ikta sisteminden farklı bir uygulamaydı. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
Seçenek C) Askerlere maaş yerine toprak verilmesini öngörmüştür
İşte bu, İkta sisteminin en temel ve en önemli işlevlerinden biridir. Devlet, askerlerine nakit maaş ödemek yerine, belirli bir bölgedeki vergi toplama hakkını (toprak gelirini) tahsis ederdi. Askerler bu gelirle hem kendi geçimlerini sağlar hem de devlete belirli sayıda atlı asker yetiştirirlerdi. Bu sistem, devletin hazinesinden nakit çıkışı olmadan güçlü bir ordu bulundurmasını sağlayan stratejik bir mekanizmaydı. Bu nedenle C seçeneği doğrudur.
Seçenek D) Yabancı tüccarlara vergi muafiyeti getirmiştir
İkta sistemi, yabancı tüccarlara vergi muafiyeti getiren bir sistem değildir. Bu tür muafiyetler genellikle ticari anlaşmalar veya özel fermanlarla sağlanırdı ve ikta sistemiyle doğrudan bir ilgisi yoktur. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, İkta sisteminin temel amacının askerlere maaş yerine toprak gelirleri tahsis ederek hem orduyu finanse etmek hem de toprakların güvenliğini ve yönetimini sağlamak olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
