Hücre zarının seçici geçirgenlik özelliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Küçük moleküller büyük moleküllere göre daha kolay geçer
B) Yağda çözünen maddeler daha kolay geçer
C) İyonlar her zaman serbestçe geçebilir
D) Su molekülleri osmoz ile geçiş yapar
Hücre zarı, hücrenin iç ve dış ortamını ayıran, canlılık için hayati öneme sahip bir yapıdır. En önemli özelliklerinden biri de seçici geçirgenlik (yarı geçirgenlik) özelliğidir. Bu özellik sayesinde hücre, gerekli maddeleri içeri alırken, atık maddeleri dışarı atar ve iç dengesini korur. Seçici geçirgenlik, maddelerin büyüklüğüne, elektriksel yüküne, yağda çözünürlüğüne ve taşıyıcı proteinlerin varlığına göre değişir.
- A) Küçük moleküller büyük moleküllere göre daha kolay geçer: Bu ifade doğrudur. Hücre zarında bulunan porlar (geçitler) ve lipid tabakasından doğrudan geçiş yeteneği, molekül büyüklüğü ile ters orantılıdır. Daha küçük moleküller, daha büyük moleküllere göre zarın yapısından daha kolay süzülerek veya geçitlerden geçerek içeri girebilir. Örneğin, oksijen, karbondioksit gibi gazlar ve su gibi küçük moleküller kolayca geçerken, protein gibi büyük moleküller özel mekanizmalar gerektirir.
- B) Yağda çözünen maddeler daha kolay geçer: Bu ifade doğrudur. Hücre zarı, temel olarak bir çift katlı lipid (yağ) tabakasından oluşur. Bu nedenle, yağda çözünebilen (lipofilik) maddeler, zarın lipid kısmında çözünerek daha kolay bir şekilde geçiş yapabilirler. A, D, E, K vitaminleri ve steroid hormonları gibi maddeler bu yolla kolayca geçer.
- C) İyonlar her zaman serbestçe geçebilir: Bu ifade yanlıştır. İyonlar, elektriksel yüke sahip atom veya moleküllerdir. Hücre zarının lipid tabakası, yüklü parçacıkların geçişine karşı önemli bir bariyer oluşturur. İyonlar, zarın lipid kısmında çözünemezler ve bu nedenle serbestçe geçemezler. İyonların hücre zarından geçişi, genellikle iyon kanalları veya taşıyıcı proteinler aracılığıyla, enerji harcanarak veya harcanmadan, ancak her zaman kontrollü bir şekilde gerçekleşir. Hücre, iyon dengesini sıkı bir şekilde düzenler ve bu serbest geçişin olmaması, hücrenin elektriksel potansiyelini ve işlevlerini sürdürmesi için hayati öneme sahiptir.
- D) Su molekülleri osmoz ile geçiş yapar: Bu ifade doğrudur. Su, küçük ve polar bir molekül olmasına rağmen, hücre zarından doğrudan lipid tabakasından yavaşça geçebilir. Ancak suyun büyük bir kısmı ve hızlı geçişi, akuaporin adı verilen özel protein kanalları aracılığıyla gerçekleşir. Suyun bu kanallardan, yarı geçirgen bir zar boyunca, su potansiyeli farkına bağlı olarak çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğru net geçişine osmoz denir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, iyonların hücre zarından her zaman serbestçe geçebileceği ifadesi yanlıştır. İyon geçişi son derece kontrollüdür.
Cevap C seçeneğidir.
