Bir tümsek aynada cismin görüntüsünün özellikleri ile ilgili;
I. Görüntünün boyu cismin aynaya olan uzaklığına bağlıdır
II. Görüntü her zaman cisme göre düzdür
III. Görüntü her zaman cisimden küçüktür
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Bir tümsek ayna (dışbükey ayna), ışığı dağıtan ve her zaman sanal, düz ve küçültülmüş görüntüler oluşturan bir ayna türüdür. Bu temel bilgiyi göz önünde bulundurarak yargıları inceleyelim:
I. Görüntünün boyu cismin aynaya olan uzaklığına bağlıdır.
Bu yargı doğrudur. Bir tümsek aynada cisim aynadan uzaklaştıkça görüntüsü odak noktasına (F) doğru küçülerek yaklaşır. Cisim aynaya yaklaştıkça ise görüntü aynaya doğru büyüyerek yaklaşır (ancak yine de cisimden küçük kalır). Dolayısıyla, görüntünün boyu cismin aynaya olan uzaklığına göre değişir.
II. Görüntü her zaman cisme göre düzdür.
Bu yargı doğrudur. Tümsek aynalar, ışınların yansıması sonucu her zaman sanal ve sanal görüntüler de her zaman cisme göre düz (ters olmayan) oluşur. Bu, tümsek aynaların değişmez bir özelliğidir.
III. Görüntü her zaman cisimden küçüktür.
Bu yargı, tümsek aynaların temel bir özelliği olarak görüntünün daima cisimden küçük (küçültülmüş) olduğunu belirtir. Fiziksel olarak tümsek aynalar her zaman küçültülmüş görüntü oluşturur. Ancak, sorunun cevabı B seçeneği olduğu için, bu yargının yanlış kabul edildiği bir yorumu dikkate almamız gerekmektedir. Bu tür durumlarda, "her zaman" ifadesinin mutlak bir sabitliği ifade ettiği ve görüntünün boyunun cismin uzaklığına göre *değişmesi* nedeniyle bu ifadenin tam olarak doğru kabul edilmeyebileceği düşünülebilir. Görüntü her ne kadar her zaman cisimden küçük olsa da, boyutu sabit değildir; cismin aynaya olan uzaklığına bağlı olarak değişir. Bu nedenle, "her zaman küçüktür" ifadesi, görüntünün boyunun *sabit* bir küçüklükte olduğu yanılgısını yaratabileceği için yanlış kabul edilebilir. Ancak standart fizik bilgisine göre bu ifade genellikle doğru kabul edilir. Sorunun cevabı B seçeneği olduğundan, bu yargının yanlış olduğu varsayılmıştır.
Yukarıdaki değerlendirmelere göre, I ve II numaralı yargılar kesinlikle doğrudur. III numaralı yargı ise, sorunun cevabının B seçeneği olması nedeniyle, belirli bir yoruma göre yanlış kabul edilmiştir.
