9. "Lütfen beni dinleyin ve talimatlara harfiyen uyun."
Bu cümlede emir kipi hangi şahıslar için çekimlenmiştir?
A) Yalnız II. tekil şahıs
B) Yalnız II. çoğul şahıs
C) Hem II. tekil hem II. çoğul şahıs
D) Hem I. çoğul hem II. çoğul şahıs
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda emir kipinin hangi şahıslar için çekimlendiğini bulacağız. Haydi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, emir kipi bir eylemin yapılmasını emretme veya isteme anlamı taşıyan bir fiil kipidir. Türkçede emir kipinin her şahıs için farklı çekimleri bulunur.
- Sorudaki cümlemiz: "Lütfen beni dinleyin ve talimatlara harfiyen uyun." Bu cümlede iki tane emir kipiyle çekimlenmiş fiil var: "dinleyin" ve "uyun".
- Şimdi bu fiillerin hangi şahıs çekimine ait olduğunu bulalım:
- Eğer fiil II. tekil şahıs (sen) için çekimlenseydi, fiillerin yalın hali kullanılırdı veya sadece fiil kökü/gövdesi olurdu. Örneğin: "dinle" ve "uyu".
- Eğer fiil II. çoğul şahıs (siz) için çekimlenseydi, fiil köküne veya gövdesine genellikle "-ın, -in, -un, -ün" veya kaynaştırma harfiyle "-yın, -yin, -yun, -yün" ekleri gelirdi.
- Cümledeki fiillerimiz "dinleyin" ve "uyun" şeklindedir. Burada "dinle-" fiil köküne "-yin" eki, "uyu-" fiil köküne "-yun" eki gelmiştir (kaynaştırma harfiyle). Bu ekler, fiili II. çoğul şahıs (siz) için çekimler.
- Türkçede bir kişiye saygılı bir şekilde hitap ederken de "siz" zamiri kullanılır ve fiil II. çoğul şahıs çekimiyle çekimlenir. Ancak bu durum, çekimin kendisinin II. çoğul şahıs olduğu gerçeğini değiştirmez. Yani, ister bir kişiye saygıyla, ister birden fazla kişiye hitap edilsin, kullanılan çekim II. çoğul şahıs çekimidir.
- Bu durumda, "dinleyin" ve "uyun" fiilleri sadece II. çoğul şahıs için çekimlenmiştir.
Bu bilgiler ışığında seçenekleri değerlendirdiğimizde, doğru cevabın B seçeneği olduğunu görürüz.
Cevap B seçeneğidir.
