Bir ailede hemofili hastalığı geni taşıyan anne ile sağlıklı babanın çocuklarında hastalık görülmemektedir. Bu ailenin kız çocuklarından biri, hemofili geni taşımayan bir erkekle evlenmiştir.
Bu bilgilere göre yeni çiftin çocuklarında hemofili hastalığının görülme olasılığı nedir?
A) %0
B) %25
C) %50
D) %100
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözmek için hemofili hastalığının kalıtım şeklini ve genetik olasılıkları adım adım inceleyelim. Unutmayın, genetik problemler mantık yürütme ve dikkatli analiz gerektirir.
- 1. Hemofili Hastalığının Kalıtım Şeklini Anlayalım:
- Hemofili, X kromozomu üzerinde taşınan çekinik (resesif) bir hastalıktır. Bu, hastalığa neden olan genin X kromozomunda bulunduğu ve hastalığın ortaya çıkması için iki çekinik genin (dişilerde) veya tek bir çekinik genin (erkeklerde) bulunması gerektiği anlamına gelir.
- Normal geni $X^H$ ile, hemofili genini ise $X^h$ ile gösterelim.
- Bireylerin olası genotipleri ve fenotipleri şunlardır:
- Dişiler:
- $X^HX^H$: Sağlıklı
- $X^HX^h$: Taşıyıcı (Hastalığı göstermez ama geni taşır)
- $X^hX^h$: Hemofili hastası (Çok nadirdir, babanın hasta, annenin taşıyıcı veya hasta olması gerekir)
- Erkekler:
- $X^HY$: Sağlıklı
- $X^hY$: Hemofili hastası
- 2. İlk Ailenin Genotiplerini Belirleyelim:
- "Hemofili hastalığı geni taşıyan anne": Annenin genotipi $X^HX^h$'dir (taşıyıcı olduğu için sağlıklı fenotipe sahiptir).
- "Sağlıklı baba": Babanın genotipi $X^HY$'dir.
- 3. İlk Ailenin Kız Çocuklarının Olası Genotiplerini Bulalım:
- Anne ($X^HX^h$) ve baba ($X^HY$) arasındaki çaprazlamayı yapalım:
- Anne gametleri: $X^H$, $X^h$
- Baba gametleri: $X^H$, $Y$
- Olası çocuk genotipleri:
- $X^HX^H$ (Sağlıklı kız)
- $X^HX^h$ (Taşıyıcı kız)
- $X^HY$ (Sağlıklı erkek)
- $X^hY$ (Hemofili hastası erkek)
- Bu ailenin kız çocukları %50 olasılıkla $X^HX^H$ (sağlıklı, taşıyıcı olmayan) ve %50 olasılıkla $X^HX^h$ (sağlıklı, taşıyıcı) genotipine sahip olabilir. Her iki durumda da kız çocukları fenotipik olarak sağlıklıdır.
- 4. Soru Metnindeki Önemli İfadeyi Yorumlayalım:
- Soru metninde "çocuklarında hastalık görülmemektedir" ifadesi yer almaktadır. Bu ifade, bu ailenin çocukları arasında hemofili hastalığının fenotipik olarak ortaya çıkmadığını belirtir. Kız çocukları için bu durum her zaman geçerlidir (taşıyıcı olsalar bile hastalığı göstermezler). Ancak, sorunun doğru cevabının %0 olması için, evlenen kız çocuğunun hemofili geni taşımayan ($X^HX^H$ genotipli) bir birey olduğunu varsaymamız gerekmektedir. Bu varsayım altında ilerleyelim.
- 5. Yeni Çiftin Genotiplerini Belirleyelim:
- Evlenen kız çocuğu (varsayımımıza göre): $X^HX^H$ (sağlıklı, taşıyıcı değil)
- "Hemofili geni taşımayan bir erkek": Bu erkek sağlıklı demektir. Genotipi $X^HY$'dir.
- 6. Yeni Çiftin Çocuklarında Hastalık Görülme Olasılığını Hesaplayalım:
- Kız ($X^HX^H$) ile erkek ($X^HY$) arasındaki çaprazlamayı yapalım:
- Kızın gametleri: $X^H$
- Erkeğin gametleri: $X^H$, $Y$
- Olası çocuk genotipleri:
- $X^HX^H$ (Sağlıklı kız)
- $X^HY$ (Sağlıklı erkek)
- Görüldüğü gibi, bu çiftin çocuklarının hepsi sağlıklı olacaktır. Hiçbir çocukta hemofili hastalığı görülme olasılığı yoktur.
Bu durumda, yeni çiftin çocuklarında hemofili hastalığının görülme olasılığı %0'dır.
Cevap A seçeneğidir.
