1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili isim tamlaması kullanılmıştır?
A) Okul bahçesi oldukça genişti.
B) Mavi kalemin ucu kırılmış.
C) Çocuğun bisikleti yeni alınmıştı.
D) Büyük ağaçların gölgesinde oturduk.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçedeki önemli dil bilgisi konularından biri olan belirtili isim tamlamasını bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyerek bu tamlamanın ne olduğunu hatırlayalım ve seçenekleri inceleyelim.
- Belirtili İsim Tamlaması Nedir?
- İki ismin bir araya gelerek oluşturduğu bir söz grubudur.
- İlk isme tamlayan, ikinci isme ise tamlanan denir.
- Tamlayan, ilgi eki (-ın, -in, -un, -ün) alır.
- Tamlanan, iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü veya -sı, -si, -su, -sü) alır.
- Her iki öge de belirli bir şeyi işaret eder. Örneğin: "evin kapısı" (evin - tamlayan, kapısı - tamlanan).
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Okul bahçesi oldukça genişti.
- Buradaki isim tamlaması "okul bahçesi"dir.
- "Okul" kelimesi tamlayan ekini (-ın, -in, -un, -ün) almamıştır. Sadece "bahçesi" kelimesi iyelik eki almıştır.
- Bu tür tamlamalara belirtisiz isim tamlaması denir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
- B) Mavi kalemin ucu kırılmış.
- Buradaki isim tamlaması "kalemin ucu"dur.
- "Kalem" kelimesi "-in" ilgi ekini (tamlayan eki) almıştır.
- "Uç" kelimesi "-u" iyelik ekini (tamlanan eki) almıştır.
- Bu, bir belirtili isim tamlamasıdır. Ancak "mavi" kelimesi "kalem" ismini niteleyen bir sıfattır. Yani bu tamlama, bir sıfat tarafından nitelenen bir belirtili isim tamlamasıdır. Soruda en net ve yalın belirtili isim tamlaması arandığı için diğer seçeneklere de bakalım.
- C) Çocuğun bisikleti yeni alınmıştı.
- Buradaki isim tamlaması "çocuğun bisikleti"dir.
- "Çocuk" kelimesi "-un" ilgi ekini (tamlayan eki) almıştır.
- "Bisiklet" kelimesi "-i" iyelik ekini (tamlanan eki) almıştır.
- Bu tamlamada, tamlayan veya tamlanan herhangi bir sıfatla nitelenmemiştir. Bu, belirtili isim tamlamasının en yalın ve doğrudan örneğidir.
- D) Büyük ağaçların gölgesinde oturduk.
- Buradaki isim tamlaması "ağaçların gölgesi"dir.
- "Ağaçlar" kelimesi "-ın" ilgi ekini (tamlayan eki) almıştır.
- "Gölge" kelimesi "-si" iyelik ekini (tamlanan eki) almıştır.
- Bu da bir belirtili isim tamlamasıdır. Ancak "büyük" kelimesi "ağaçlar" ismini niteleyen bir sıfattır. Tıpkı B seçeneğinde olduğu gibi, bu da sıfatla nitelenmiş bir belirtili isim tamlamasıdır.
Seçenekleri incelediğimizde, B ve D seçeneklerinde de belirtili isim tamlaması bulunmasına rağmen, bu tamlamalar sıfatlarla nitelenmiştir. C seçeneğindeki "çocuğun bisikleti" ise herhangi bir sıfatla nitelenmemiş, belirtili isim tamlamasının en saf ve doğrudan örneğidir. Bu tür sorularda genellikle en net ve yalın ifadeyi bulmamız beklenir.
Cevap C seçeneğidir.
