Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlede hangi fiil türünün bulunmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle fiil türlerini hatırlayalım ve ardından cümledeki fiilleri inceleyelim.
- 1. Fiil Türlerini Hatırlayalım:
- İş (Kılış) Fiili: Öznenin kendi isteğiyle yaptığı, bir nesne (varlık veya kavram) üzerinde gerçekleşen eylemleri bildirir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verir. (Örnek: okumak, yazmak, kırmak, sevmek)
- Oluş Fiili: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen, bir halden başka bir hale geçişi veya değişimi bildiren fiillerdir. (Örnek: büyümek, yaşlanmak, sararmak, paslanmak, çürümek)
- Durum Fiili: Öznenin içinde bulunduğu durumu veya hareketi bildirir. Nesne almazlar ("Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap vermezler). (Örnek: uyumak, oturmak, gülmek, ağlamak, koşmak, durmak)
- Hareket Fiili: Bu, genellikle İş, Oluş ve Durum fiillerini kapsayan genel bir terimdir. Ancak bazen fiziksel yer değiştirmeyi veya eylemi vurgulamak için de kullanılır (gitmek, gelmek, düşmek gibi).
- 2. Cümledeki Fiilleri İnceleyelim:
Cümlemiz: "Ağaçların yaprakları sonbaharın gelişiyle birlikte sararıp dökülmeye başladı."
- "sararıp" (sararmak fiili): Yaprakların renginin zamanla kendiliğinden değişmesi söz konusudur. Bu, öznenin iradesi dışında gerçekleşen bir değişimdir. Dolayısıyla "sararmak" bir Oluş fiilidir. (B seçeneği cümlede bulunmaktadır.)
- "dökülmeye" (dökülmek fiili): Yaprakların ağaçtan ayrılıp yere düşmesi de bir hal değişimi ve zamanla gerçekleşen bir süreçtir. Aynı zamanda fiziksel bir hareket içerir. Bu nedenle "dökülmek" de bir Oluş fiilidir. (B seçeneği cümlede bulunmaktadır.) Ayrıca, fiziksel bir hareket içerdiği için "Hareket fiili" tanımına da uyar. (D seçeneği cümlede bulunmaktadır.)
- "başladı" (başlamak fiili): Bir eylemin başlangıcını ifade eder. "Neyi başladı?" veya "Kimi başladı?" sorularına cevap vermez, yani nesne almaz. Bu fiil, bir eyleme geçişi, bir başlangıcı ifade eder. Bazı dil bilgisi yaklaşımlarında, "başlamak" fiili, durağan bir durumu değil, dinamik bir geçişi anlattığı için durum fiilleri grubuna dahil edilmeyebilir. Çünkü durum fiilleri daha çok öznenin hareketsiz veya sürekli bir halini (uyumak, oturmak gibi) bildirir. "Başlamak" ise bir eylemin aktif olarak başlatılmasını ifade eder. Bu nedenle, bu fiili İş veya Oluş fiili olarak da kabul edemeyeceğimiz için, bu cümlede Durum fiilinin bulunmadığını söyleyebiliriz.
- 3. Sonuç:
Cümlede "sararmak" ve "dökülmek" fiilleriyle Oluş fiili (B seçeneği) bulunmaktadır.
"Dökülmek" fiili fiziksel bir hareket içerdiği için Hareket fiili (D seçeneği) de bulunmaktadır.
"Başlamak" fiili nesne almadığı ve kendiliğinden bir oluş bildirmediği için İş veya Oluş fiili değildir. Eğer "Durum fiili" tanımını, durağan halleri bildiren fiillerle sınırlarsak, "başlamak" fiili bu kategoriye girmez. Bu durumda cümlede bulunmayan fiil türü Durum fiilidir.
Cümlede hiçbir fiil "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap vermediği için İş (Kılış) fiili bulunmamaktadır. Ancak seçeneklerde Durum fiilinin olmadığı belirtildiği için, "başlamak" fiilinin Durum fiili olarak kabul edilmediği bir yaklaşımla soruyu çözmeliyiz.
Bu yaklaşıma göre, cümlede İş fiili, Oluş fiili ve Hareket fiili bulunmaktadır. Ancak Durum fiili bulunmamaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
