9. Aşağıdaki metin türü-özellik eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
A) Masal - Gerçek olay ve kişileri konu alır, belirli bir yazarı vardır.
B) Destan - Tarihî bir olayın, olağanüstü ögelerle zenginleştirilerek anlatıldığı manzum eserlerdir.
C) Fabl - İnsanların başından geçen olayları olduğu gibi anlatır, ders verme amacı yoktur.
D) Hikâye - Geniş bir zaman dilimini kapsar, çok sayıda kişi ve olay vardır.
Sevgili öğrenciler, bu soruda metin türlerinin temel özelliklerini ne kadar iyi bildiğimizi ölçeceğiz. Her seçeneği dikkatlice inceleyelim ve metin türlerinin tanımlarıyla karşılaştıralım.
- A) Masal - Gerçek olay ve kişileri konu alır, belirli bir yazarı vardır.
- Masallar genellikle olağanüstü olayları ve insanüstü özelliklere sahip kahramanları konu alır. Gerçek olaylar ve kişiler masalların temel özelliği değildir.
- Halk masalları anonimdir, yani belirli bir yazarı yoktur. Sanat masallarının yazarı olsa da, masalın genel tanımı bu ifadeyi yanlış kılar.
- Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Destan - Tarihî bir olayın, olağanüstü ögelerle zenginleştirilerek anlatıldığı manzum eserlerdir.
- Destanlar, bir milleti derinden etkileyen savaş, göç, doğal afet gibi büyük tarihî olayları konu alır.
- Bu olaylar, tanrıların veya kahramanların olağanüstü güçleri gibi ögelerle zenginleştirilir.
- Destanlar genellikle şiir (manzum) biçiminde anlatılır.
- Bu tanım, destanın tüm temel özelliklerini doğru bir şekilde yansıtmaktadır.
- C) Fabl - İnsanların başından geçen olayları olduğu gibi anlatır, ders verme amacı yoktur.
- Fabl, hayvanlara veya cansız varlıklara insan özelliği verilerek (konuşturma, kişileştirme) ibret verici olayların anlatıldığı kısa metinlerdir.
- Fablın en önemli amacı, okuyucuya ahlaki bir ders veya öğüt vermektir. "Ders verme amacı yoktur" ifadesi tamamen yanlıştır.
- Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Hikâye - Geniş bir zaman dilimini kapsar, çok sayıda kişi ve olay vardır.
- Hikâye (öykü), genellikle tek bir olayı veya durumu ele alan, az sayıda kişi içeren ve dar bir zaman diliminde geçen kısa edebî metinlerdir.
- "Geniş bir zaman dilimini kapsar, çok sayıda kişi ve olay vardır" özellikleri daha çok roman türüne aittir.
- Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, destan tanımının doğru ve eksiksiz olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
