Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki"nin yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Öyle çok koştu ki nefes nefese kaldı.
B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
C) Duydumki unutmuşsun gözlerimin rengini.
D) Bahçedeki ağaçlar çiçek açmış.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe'de sıkça karıştırılan "ki"nin yazım kurallarını hatırlayacağız. "Ki"nin yazımı, bağlaç mı, ek mi olduğuna göre değişir. İşte adım adım çözümümüz:
- "Ki"nin Yazım Kuralları:
- Bağlaç olan "ki": Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar ve ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya çok az değişir. Ayrıca, "ki"nin yerine "-ler" eki getiremediğimizde ayrı yazılması gerektiğini anlarız. (Örnek: "Gel ki göresin." -> "gelkiler" olmaz.)
- Ek olan "-ki" (Sıfat yapan veya İlgi Zamiri olan): Bitişik yazılır. Bir ismin yerini tutar (ilgi zamiri) veya bir ismi niteler (sıfat yapan ek). Bu tür "ki"lere "-ler" eki getirdiğimizde anlamlı bir kelime oluşur. (Örnek: "Evdeki hesap." -> "evdekiler" olur. "Benimki." -> "benimkiler" olur.)
- Kalıplaşmış "ki"ler: Bazı kelimelerde "ki" bağlacı kalıplaşarak bitişik yazılır. Bunlar "SOMBAHÇEM" kısaltmasıyla akılda tutulabilir: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki.
- Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) Öyle çok koştu ki nefes nefese kaldı.
- Buradaki "ki", iki cümleyi birbirine bağlayan bir bağlaçtır. "Öyle çok koştu" ve "nefes nefese kaldı" cümlelerini bağlıyor.
- "ki"yi cümleden çıkardığımızda anlam bozulmaz: "Öyle çok koştu, nefes nefese kaldı."
- "ki"ye "-ler" eki getiremeyiz: "koştu kiler" anlamsızdır.
- Bu nedenle "ki"nin ayrı yazılması doğrudur. Bu cümlede bir yanlışlık yoktur.
- B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
- Buradaki "-ki", "hesap" kelimesini niteleyen bir sıfat yapan ektir. Hangi hesap? "Evdeki hesap".
- "-ki"ye "-ler" eki getirebiliriz: "evdekiler" (evdeki hesaplar anlamında) anlamlıdır.
- Bu nedenle "-ki"nin bitişik yazılması doğrudur. Bu cümlede bir yanlışlık yoktur.
- C) Duydumki unutmuşsun gözlerimin rengini.
- Buradaki "ki", "duydum" ve "unutmuşsun gözlerimin rengini" cümlelerini birbirine bağlayan bir bağlaçtır.
- "ki"yi cümleden çıkardığımızda anlam bozulmaz: "Duydum, unutmuşsun gözlerimin rengini."
- "ki"ye "-ler" eki getiremeyiz: "duydumkiler" anlamsızdır.
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılmalıdır. Cümlede bitişik yazıldığı için burada bir yazım yanlışı yapılmıştır. Doğrusu "Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini" şeklinde olmalıdır.
- D) Bahçedeki ağaçlar çiçek açmış.
- Buradaki "-ki", "ağaçlar" kelimesini niteleyen bir sıfat yapan ektir. Hangi ağaçlar? "Bahçedeki ağaçlar".
- "-ki"ye "-ler" eki getirebiliriz: "bahçedekiler" (bahçedeki ağaçlar anlamında) anlamlıdır.
- Bu nedenle "-ki"nin bitişik yazılması doğrudur. Bu cümlede bir yanlışlık yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "ki"nin yazımının yanlış olduğu cümlenin C seçeneği olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
