Bitki biyolojisi test çöz AYT Test 1

Bir araştırmacı, bitki dokularında madde taşınmasını incelemektedir. Floemde organik madde taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Taşıma sadece yapraklardan köklere doğrudur
B) Taşıma hızı ksileme göre daha yavaştır
C) Basınç-akış teorisi ile açıklanır
D) Sadece aktif taşıma ile gerçekleşir

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bitki dokularında madde taşınması konusu, bitkilerin yaşamını sürdürmesi için hayati öneme sahiptir. Özellikle floem, bitkinin besin maddelerini (şekerleri) taşıyan damarlı dokudur. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım:

• A) Taşıma sadece yapraklardan köklere doğrudur

  Bu ifade yanlıştır. Floemde organik madde taşınması, "kaynak"tan (şekerin üretildiği veya depolandığı yer) "havuz"a (şekerin kullanıldığı veya depolandığı yer) doğrudur. Örneğin, ilkbaharda köklerde depolanan nişasta, yeni büyüyen sürgünlere taşınabilir. Yazın ise yapraklarda üretilen şekerler köklere, meyvelere veya depolama organlarına taşınır. Dolayısıyla taşıma yönü bitkinin gelişim evresine ve ihtiyaçlarına göre değişebilir.

• B) Taşıma hızı ksileme göre daha yavaştır

  Bu ifade genellikle doğrudur. Ksilemde su ve minerallerin taşınması, terleme çekimi sayesinde oldukça hızlı gerçekleşebilir. Floemde organik maddelerin taşınması ise aktif yükleme/boşaltma ve basınç farkı gibi daha karmaşık süreçleri içerir ve genellikle ksileme göre daha yavaş bir hızda ilerler. Ancak bu, floem taşımasının mekanizmasını açıklayan temel bir ifade değildir.

• C) Basınç-akış teorisi ile açıklanır

  Bu ifade doğrudur. Floemde organik maddelerin uzun mesafeli taşınması, bilim dünyasında kabul görmüş olan "basınç-akış teorisi" (veya basınç akışı hipotezi) ile açıklanır. Bu teoriye göre:

  • Kaynak bölgelerde (örneğin fotosentez yapan yaprak hücreleri), üretilen şekerler (sükroz) aktif taşıma ile kalburlu borulara yüklenir.
  • Kalburlu borulardaki şeker yoğunluğu arttığı için su potansiyeli düşer ve su, ozmozla ksilemden kalburlu borulara geçer.
  • Su girişi, kalburlu borularda yüksek bir turgor basıncı oluşturur.
  • Havuz bölgelerinde (örneğin kökler, meyveler, büyüyen sürgünler), şekerler aktif taşıma ile kalburlu borulardan boşaltılır.
  • Şekerler boşaltıldığı için kalburlu borulardaki su potansiyeli artar ve su, ozmozla kalburlu borulardan dışarı çıkar.
  • Bu durum, kaynak ile havuz arasında bir basınç farkı oluşturur ve bu basınç farkı, organik maddelerin su ile birlikte kalburlu borular içinde kütle akışı şeklinde taşınmasını sağlar.
• D) Sadece aktif taşıma ile gerçekleşir

  Bu ifade yanlıştır. Floemdeki taşıma sürecinde hem aktif taşıma hem de pasif taşıma rol oynar. Şekerlerin kaynak hücrelerden kalburlu borulara *yüklenmesi* ve havuz hücrelerinde kalburlu borulardan *boşaltılması* genellikle ATP harcanarak aktif taşıma ile gerçekleşir. Ancak, kalburlu borular içindeki uzun mesafeli *kütle akışı* (yani su ve şekerlerin birlikte hareketi), basınç farkı sayesinde gerçekleşen pasif bir süreçtir (ozmotik su hareketi ve ardından kütle akışı). Dolayısıyla, taşıma *sadece* aktif taşıma ile gerçekleşmez.

Yukarıdaki açıklamalara göre, floemde organik madde taşınması ile ilgili en doğru ve temel açıklama, bu sürecin basınç-akış teorisi ile açıklanmasıdır.

Cevap C seçeneğidir.