Osmanlı Gerileme Dönemi (18. Yüzyıl) Test 2

Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılda imzaladığı antlaşmalarda "denizlerde Rus donanmasına serbest geçiş hakkı tanınması" gibi maddelerin yer alması, öncelikle aşağıdaki alanlardan hangisinde zafiyet yaşandığını gösterir?

A) Kara ordusu
B) Deniz gücü
C) Diplomasi
D) İç güvenlik

Bu soru, Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıldaki zayıflıklarını ve imzaladığı antlaşmaların sonuçlarını anlamamızı istiyor. Soruyu adım adım inceleyelim:

• Sorunun Anahtar İfadesi: "denizlerde Rus donanmasına serbest geçiş hakkı tanınması" ifadesi, antlaşmaların en kritik maddelerinden birini işaret ediyor. Bu madde, özellikle Karadeniz'den Akdeniz'e geçişi sağlayan İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın stratejik önemini düşündüğümüzde çok büyük bir anlam taşır.
• Bu Hakkın Anlamı: Bir devletin, kendi egemenlik alanındaki deniz yollarından (özellikle boğazlar gibi stratejik geçiş noktalarından) başka bir devletin savaş gemilerine serbest geçiş hakkı tanıması, o devletin bu geçişi engelleme veya kontrol etme gücünün azaldığını gösterir. Normalde, güçlü bir devlet kendi stratejik su yollarını sıkı bir şekilde kontrol eder ve yabancı donanmaların geçişine kısıtlamalar getirir.
• Deniz Gücü ile İlişkisi: Denizlerdeki serbest geçiş hakkı, doğrudan denizlerdeki askeri üstünlük veya zayıflıkla ilgilidir. Eğer bir devlet, kendi denizlerinde yabancı bir donanmanın serbestçe dolaşmasına izin vermek zorunda kalıyorsa, bu durum o devletin deniz gücünün (donanmasının) yetersiz kaldığını, bu gücü caydıracak veya engelleyecek kapasitede olmadığını gösterir. 18. yüzyılda Osmanlı Devleti, Rusya karşısında deniz savaşlarında önemli yenilgiler almış ve Karadeniz'deki üstünlüğünü kaybetmeye başlamıştı. Bu durum, antlaşmalara yansıyan bu tür maddelerin temel sebebidir.
• Diğer Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
• A) Kara ordusu: Kara ordusu gücü, karadaki savaşları ve toprak bütünlüğünü etkilerken, denizlerdeki geçiş hakkı doğrudan deniz gücüyle alakalıdır.
• C) Diplomasi: Antlaşmalar diplomatik süreçlerin sonucudur, ancak bir devletin dezavantajlı bir maddeyi kabul etmek zorunda kalması, genellikle diplomatik zayıflıktan ziyade, askeri (bu durumda deniz gücü) zayıflıktan kaynaklanır. Yani diplomasi bir araçtır, zafiyetin kökeni değildir.
• D) İç güvenlik: İç güvenlik, ülkenin kendi sınırları içindeki düzeni ve asayişi ifade eder. Dış devletlerin denizlerdeki geçiş hakkı ile doğrudan bir bağlantısı yoktur.
• Sonuç: Rus donanmasına denizlerde serbest geçiş hakkı tanınması, Osmanlı Devleti'nin denizlerdeki kontrolünü ve gücünü yitirdiğini, yani deniz gücünde ciddi bir zafiyet yaşadığını açıkça göstermektedir.

Cevap B seçeneğidir.