2. "Kendi" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri olarak kullanılmıştır?
A) Kendi evimi kendim boyadım.
B) Kendi arabasıyla gelmiş.
C) Kendi fikirlerini savunmalısın.
D) Kendi işini kendin hallet.
Sevgili öğrencilerim,
Bu soruda "kendi" sözcüğünün dönüşlülük zamiri olarak kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "dönüşlülük zamiri" ne demek, onu hatırlayalım:
- Dönüşlülük Zamiri: Türkçede tek bir dönüşlülük zamiri vardır, o da "kendi" sözcüğüdür. Bu zamir, cümlede öznenin yaptığı işi bizzat kendisinin yaptığını veya bir şeyin özneye ait olduğunu vurgulamak için kullanılır. Genellikle şahıs zamirlerinin yerine veya onlarla birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir. "Kendim, kendin, kendisi, kendimiz, kendiniz, kendileri" şeklinde şahıs ekleri alabilir. "Kendi" sözcüğü, özneyi pekiştirme veya özneye aitlik bildirme görevleriyle dönüşlülük zamiri olarak kullanılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kendi evimi kendim boyadım.
- Bu cümlede "kendi" sözcüğü iki farklı yerde kullanılmıştır.
- "Kendi evimi" ifadesindeki "kendi", evin özneye ait olduğunu belirtir (benim kendi evim). Burada aitlik anlamı katar.
- "Kendim boyadım" ifadesindeki "kendim" ise, eylemi (boyama işini) bizzat öznenin (benim) yaptığını vurgular, yani özneyi pekiştirir. "Kendi" sözcüğünün "-m" şahıs eki alarak özneyi pekiştirme görevi, dönüşlülük zamirinin en belirgin ve doğrudan kullanımlarından biridir. Bu kullanım, dönüşlülük zamirinin temel işlevini açıkça göstermektedir.
- B) Kendi arabasıyla gelmiş.
- Buradaki "kendi" sözcüğü, arabanın özneye (o) ait olduğunu belirtir ("onun kendi arabası"). Burada "kendi" aitlik anlamı katar ve bir isimden önce gelerek onu nitelediği için sıfat görevinde kullanılmış gibi görünse de, kökeni itibarıyla dönüşlülük zamiridir. Ancak özneyi pekiştirme görevi ön planda değildir.
- C) Kendi fikirlerini savunmalısın.
- Bu cümlede "kendi" sözcüğü, fikirlerin özneye (sen) ait olduğunu belirtir ("senin kendi fikirlerin"). Tıpkı B seçeneğinde olduğu gibi, burada da "kendi" aitlik anlamı katar ve bir isimden önce gelerek onu nitelemiştir.
- D) Kendi işini kendin hallet.
- Bu cümlede de "kendi" sözcüğü iki farklı yerde kullanılmıştır.
- "Kendi işini" ifadesindeki "kendi", işin özneye (sen) ait olduğunu belirtir (senin kendi işin).
- "Kendin hallet" ifadesindeki "kendin" ise, eylemi (halletme işini) bizzat öznenin (senin) yapması gerektiğini vurgular, yani özneyi pekiştirir. "Kendi" sözcüğünün "-n" şahıs eki alarak özneyi pekiştirme görevi, dönüşlülük zamirinin belirgin kullanımlarından biridir.
A ve D seçeneklerinde "kendi" sözcüğü şahıs eki alarak (kendim, kendin) özneyi pekiştirme görevinde kullanılmıştır ki bu, dönüşlülük zamirinin en net işlevidir. Özellikle A seçeneğindeki "kendim" ifadesi, eylemi yapan öznenin işi bizzat kendisinin gerçekleştirdiğini çok güçlü bir şekilde vurgular ve dönüşlülük zamirinin bu pekiştirme görevini en iyi örnekleyen kullanımlardan biridir.
Cevap A seçeneğidir.
