9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişi zamiri özne görevinde kullanılmıştır?
A) Onu dün okulda gördüm.
B) Bizimle sinemaya gelecek misin?
C) Sana bu kitabı hediye aldım.
D) Onlar yarın tatile çıkıyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda kişi zamirlerinin cümle içinde hangi görevde kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle kişi zamirlerinin ne olduğunu ve öznenin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Kişi zamirleri: (ben, sen, o, biz, siz, onlar) varlıkların adlarının yerine geçen, kişileri temsil eden sözcüklerdir.
- Özne: Cümlede bildirilen işi yapan veya hakkında bilgi verilen varlıktır. Yükleme "kim?" veya "ne?" sorularını sorarak özneyi buluruz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Onu dün okulda gördüm.
- Buradaki kişi zamiri "Onu"dur.
- Yüklem "gördüm"dür.
- Kim gördü? (Ben) - Gizli özne.
- Kimi gördüm? "Onu" - Bu durumda "Onu" belirtili nesne görevindedir.
- B) Bizimle sinemaya gelecek misin?
- Buradaki kişi zamiri "Bizimle"dir (biz + ile edatı).
- Yüklem "gelecek misin"dir.
- Kim gelecek? (Sen) - Gizli özne.
- Kiminle gelecek misin? "Bizimle" - Bu durumda "Bizimle" edat tümleci görevindedir.
- C) Sana bu kitabı hediye aldım.
- Buradaki kişi zamiri "Sana"dır (sen + -a yönelme eki).
- Yüklem "aldım"dır.
- Kim aldım? (Ben) - Gizli özne.
- Kime aldım? "Sana" - Bu durumda "Sana" dolaylı tümleç görevindedir.
- D) Onlar yarın tatile çıkıyor.
- Buradaki kişi zamiri "Onlar"dır.
- Yüklem "çıkıyor"dur.
- Kim çıkıyor? "Onlar" - İşte burada "Onlar" cümlede işi yapan varlık olduğu için özne görevindedir.
Gördüğümüz gibi, D seçeneğindeki "Onlar" sözcüğü, cümlenin yüklemine sorduğumuz "kim?" sorusuna cevap vererek özne görevini üstlenmiştir.
Cevap D seçeneğidir.
